# Voeding en diëten bij het syndroom van Sjögren
Mediterraan voedingspatroon
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Het mediterraan voedingspatroon bestaat vooral uit groente, fruit, volgranen, legumes, olijfolie, vis en matige hoeveelheden zuivel en noten. Het beperkt rood vlees en ultrabewerkte voedsel.
Recent onderzoek (2026) toont aan dat een mediterraan voedingspatroon samenhangt met minder ernstige symptomen bij het syndroom van Sjögren. Een systematische review en meta-analyse uit 2026 over de preventie van autoimmuunziekten bevestigt dat dit patroon een beschermend effect kan hebben. Dit past bij het idee dat ontstekingsremmende voedingsstoffen — vooral uit olijfolie en vis — kunnen bijdragen aan het reguleren van de overactiviteit van het immuunsysteem die aan Sjögren ten grondslag ligt.
Voordelen zijn onder meer de aanwezigheid van antioxidanten en omega-3-vetzuren, die ontstekingsprocessen kunnen dempen. Er zijn geen bekende directe risico's of interacties met standaardbehandelingen voor Sjögren. Dit patroon wordt in veel richtlijnen voor autoimmuunziekten aanbevolen.
Omega-3-rijke voeding en supplementen
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Omega-3-vetzuren, vooral EPA en DHA, komen voor in vette vis (zalm, makreel, sardines) en in mindere mate in plantaardige bronnen zoals lijnzaad en walnoten. Supplementen met visoleïe of andere bronnen zijn ook verkrijgbaar.
Een meta-analyse en systematische review uit 2026 onderzocht verschillende vormen van omega-3-polyonverzadigde vetzuren bij droge ogen (een belangrijk symptoom van Sjögren). De resultaten suggereren dat omega-3-vormen nuttig kunnen zijn, vooral voor droge ogen van verschillende oorzaken. Dit sluit aan bij het ontstekingsremmende mechanisme dat mogelijk relevant is voor Sjögren.
Bekende voordelen zijn onder meer mogelijke verbetering van traanproductie en oogsmering. Interacties met geneesmiddelen zijn zeldzaam, maar grote doses kunnen theoretisch verdunner werken. Afgestemd gebruik is belangrijk, zeker in combinatie met anticoagulantia.
Periodiek vasten en intermittend fasting
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
Bij intermittent fasting (IF) wisselen periodes van eten en vasten elkaar af, bijvoorbeeld eten in een venster van 8 uur per dag, of alternatieve-dags vasten. Dit patroon wordt onderzocht vanwege mogelijke effecten op immuunregulatie.
Een onderzoek uit 2026 laat zien dat intermittent fasting droge ogen bij Sjögren kan verbeteren via veranderingen in darmbacteriën en galzuren, specifiek door groei van Akkermansia (een bacteriestam met ontstekingsremmende eigenschappen). Een ander dierexperiment uit 2026 toont aan dat alternatief-dags vasten mogelijk het functioneren van speekselklieren kan verbeteren en stamcelactiviteit kan beïnvloeden in een Sjögren-achtig model.
Deze onderzoeken zijn nog voornamelijk op dieren uitgevoerd of zeer klein bij mensen. Risico's zijn onder meer ondervoeding bij lang volgehouden IF, vooral omdat Sjögren-patiënten al vaak te maken hebben met voedingstekorten. Voorzichtigheid is geboden, en dit mag alleen onder begeleiding van behandelaar en diëtist worden uitgeprobeerd.
Gluten en glutenvrij voedingspatroon
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Een glutenvrij dieet vermijdt gluten, een eiwit uit granen als tarwe, gerst en rogge. Dit patroon wordt soms voorgesteld voor autoimmuunziekten.
Een onderzoek uit 2025 bevraagde Sjögren-patiënten over zelf gerapporteerde voedingsgevoeligheden. Het vond dat sommige patiënten ervaren gevoeligheid voor tarwe rapporteerden, maar dit was niet direct aan gluten gekoppeld; eerder aan andere stoffen in tarwe. De prevalentie van echte glutengevoeligheid (coëlibie) lijkt niet hoger in Sjögren dan in de algemene bevolking, hoewel ondervoeding (wat gluteninname kan verergeren) wel voorkomt bij Sjögren.
Een glutenvrij dieet is nodig voor patiënten met vastgestelde coëlibie of glutenintolerantie, maar voor anderen is er geen direct bewijs dat het Sjögren-symptomen verbetert. Risico's zijn onder meer mogelijk lagere fiber- en bepaalde vitamine-innames als het glutenvrij dieet niet goed is samengesteld. Dit hoort alleen bij vastgestelde behoefte.
Kaliumrijk voedingspatroon
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Een kaliumrijk voedingspatroon benadrukt voeding met veel kalium: groente (spinazie, broccoli), fruit (bananen, citrusfruit), legumes en bepaalde vis. Kalium speelt een rol in immuunregulatie en ontstekingsprocessen.
Een mini-review uit 2026 behandelt kaliumrijke, glutenvrije diëten specifiek voor patiënten met Sjögren. De auteurs wijzen op potentiële voordelen van voldoende kalium voor immuunbalans, maar benadrukken dat onderzoek nog beperkt is. Kaliumrijke voeding past goed in het mediterraan patroon en kan ontstekingsremmende voordelen hebben.
Voorzichtigheid is geboden bij bepaalde nierfunctieproblemen of bij gebruik van bepaalde medicijnen (zoals ACE-remmers) die kalium kunnen verhogen. Dit hoort bij de behandelaar en diëtist te worden besproken.
Seleniumsupplement en seleniumrijke voeding
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Selenium is een spoorelement dat een rol speelt in immuunfunctie en in antioxidantieve systemen. Bronnen zijn noten (vooral Brazilische noten), vis, eieren en granen. Supplementen zijn ook verkrijgbaar.
Een groot cohorte-onderzoek uit 2026 onderzocht selenium bij een vergelijkbare autoimmuunziekte (Hashimoto's thyroiditis). Hoewel niet rechtstreeks op Sjögren gericht, wijst het erop dat selenium een rol in autoimmuunregulatie kan spelen. Kleine, oudere onderzoeken suggereren mogelijke voordelen voor droge ogen en monddroogte bij Sjögren, maar recent sterke bewijs ontbreekt.
Voordelen kunnen ontstekingsremming en verbetering van lichaamsafweerfunctie zijn. Risico's liggen bij overdosering: hoger dan 400 microgram per dag kan toxisch werken. Supplementatie zonder vastgestelde tekort hoort niet zonder toetsing plaats te vinden. Dit moet met de behandelaar worden afgestemd.
Eiwitrijke voeding
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Eiwitrijke voeding benadrukt voeding met veel eiwit: vis, vlees, eieren, melkproducten, legumes, noten. Eiwit is nodig voor immuunfunctie en weefselherstellling.
Een voedingsscreening-onderzoek uit 2026 toonde aan dat veel Sjögren-patiënten ondervoedingstekenen vertonen, gemeten aan de hand van voedingsstatus en prognostische voedingsindices. Dit wijst erop dat adequate eiwitinname belangrijk is. Een goede eiwitvoorziening ondersteunt immuuncelproductie en kan helpen erosie van lichaamsgewicht tegen te gaan.
Er zijn geen specifieke risico's van matige eiwitrijke voeding, tenzij nierinsufficiëntie aanwezig is. Dit is vooral belangrijk voor patiënten die gewicht verliezen of zwakheid ervaren.
Antioxidantrijke voeding
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Antioxidantrijke voeding bevat veel vitamines C en E, carotenïden en polyfenolen: kleurige groente (rode paprika, broccoli), bessen, noten en thee. Deze stoffen kunnen schadelijke vrije radicalen neutraliseren.
Recent onderzoek (2026) naar medicijnalen kruiden en voeding bij Sjögren benadrukt dat antioxidanten mogelijk helpen bij immuunhomeostase. Dit sluit aan bij het gegeven dat ontstekingsprocessen en oxidatieve stress een rol spelen in Sjögren. De mediterraan voedingspatroon is rijkelijk in antioxidanten.
Er zijn geen bekende risico's van matige inname van antioxidanten uit voeding. Zeer hoge doses via supplementen kunnen soms ongewenste effecten hebben, dus voedingsbronnen hebben de voorkeur.
---
Voedingskeuzes bij het syndroom van Sjögren zijn maatwerk. Omdat veel patiënten ondervoeding en specifieke tekorten hebben, en omdat medicijnen en symptomen de voedingsopname kunnen beïnvloeden, hoort voedingsadvies altijd bij de eigen behandelaar of een diëtist gespecialiseerd in reumatische aandoeningen. Dit geldt vooral wanneer vastgestelde tekorten aanwezig zijn of wanneer experimentele diëten (zoals intermittent fasting) worden overwogen.
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._