# Behandelwijzen voor progressieve multiple sclerose
De behandeling van progressieve multiple sclerose is de afgelopen jaren in beweging gekomen. Lange tijd waren er weinig mogelijkheden, maar er zijn nu enkele medicijnen beschikbaar die de progressie kunnen vertragen. De keuze hangt af van je specifieke vorm van progressieve MS, hoe actief de ziekte is op MRI-scans, en hoe je lichaam reageert.
Immuunsysteem-remmende medicijnen (monoclonale antistoffen)
Ocrelizumab
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Ocrelizumab is een medicijn dat bepaalde immuuncellen (B-cellen) aanvalt. Het wordt gebruikt bij zowel primair progressieve MS als secondair progressieve MS met actieve ontstekingen.
Het medicijn werkt door B-cellen uit het bloed en het zenuwweefsel te verwijderen. B-cellen spelen een rol in de aantasting van de zenuwen. Met minder B-cellen vermindert de ontstekingsactiviteit meestal.
Veel voorkomende bijwerkingen zijn infecties (vooral luchtweginfecties), vermoeidheid, koppijn en reacties op het infuus zelf — koude rillingen, flushing of kortademigheid. Omdat het immuunsysteem verzwakt, stijgt het infectierisico. Bepaalde infecties (zoals ernstige bacteriële infecties en in zeldzame gevallen PML, een virale hersenaandoening) zijn gerapporteerd, hoewel dit zeldzaam is.
Natalizumab
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Natalizumab blokkeert een eiwit op immuuncellen waardoor zij minder makkelijk de bloed-hersenbarrière kunnen passeren. Dit vermindert ontstekingen in het zenuwstelsel.
Het wordt voornamelijk gebruikt bij secondair progressieve MS met aantoonbare ontstekingsactiviteit op MRI of recente uitvallen.
Bijwerkingen zijn vergelijkbaar met andere immuunsuppressiva. Het belangrijkste risico is PML (progressieve multifocale leukoencefalopathie), een zeldzame virale hersenbesmetting. Dit risico hangt af van je eerdere blootstelling aan het JC-virus. Regelmatige controle via bloedonderzoek is standaard. Ook infusireacties komen voor.
Siponimod
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Siponimod is een oraal medicijn dat S1P-receptoren blokkeert, wat immuuncellen tegen houdt in lymfeknopen. Zo bereiken minder immuuncellen de zenuwweefsels.
Dit medicijn is speciaal goed onderzocht voor secondair progressieve MS. Het wordt dagelijks als tablet ingenomen.
Bijwerkingen zijn onder meer hartritmestoornissen (met name op de eerste dag), infecties, verhoging van leverbotenstoffen, en hoofdpijn. Voordat je begint wordt je hart gecontroleerd.
Bruto-inhibitoren (Btk-inhibitoren)
Tolebrutinib
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Tolebrutinib remt een enzym (Bruton's tyrosinekinase) dat belangrijk is voor celmediatie immuunrespons. Het werkt zowel op B- als T-cellen en microgliacellen (ontstekingscellen in het brein zelf).
Dit medicijn is recent goedgekeurd voor primair progressieve MS en secondair progressieve MS. Het wordt oraal genomen.
Bijwerkingen zijn voornamelijk infecties (bacterieel en viraal), verhoging van leverbotenstoffen (vandaar regelmatig levercontrole), buikpijn, en diarree. Ook hartritmestoornissen en neurologische bijwerkingen zijn gerapporteerd.
Orelabrutinib
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Orelabrutinib is een vergelijkbare Btk-inhibitor die momenteel in klinische proeven wordt onderzocht voor zowel primair als secondair progressieve MS (studies lopen in 2026).
Het werkingsmechanisme is soortgelijk aan tolebrutinib. Bijwerkingen lijken vergelijkbaar, maar definitieve veiligheidsgegevens uit fase 3-onderzoek zijn nog niet voltooid.
Regeneratie en herstelstimulering
Mesenchymale stamceltransplantatie
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Mesenchymale stamcellen zijn cellen uit je eigen beenmerg of vetweefsel die kunnen worden gekweekt en terug in je lichaam gebracht. De gedachte is dat zij ontstekingen kunnen verminderen en mogelijk zenuwweefsel kunnen herstellen.
Verschillende studies onderzoeken dit voor progressieve MS. De resultaten zijn tot nu toe gemengd: sommige patiënten laten stabilisering of verbetering van symptomen, maar het is nog niet duidelijk hoe dit werkt en voor wie het het best uitkomt.
Bijwerkingen hangen af van hoe de cellen worden ingebracht (meestal via infuus). Infecties, transfusiereacties en afweerrespons kunnen voorkomen.
Neuraal stamcelsupernatant (S103)
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
S103 is een experiment waarin een vloeistof uit gekweekte neurale stamcellen wordt ingespoten in het liquor (hersenvocht). Het idee is dat deze vloeistof ontstekingsremmend werkt en zenuwgroei aanmoedigt.
Dit loopt nog in klinische proeven (2026) en is niet routinematig beschikbaar.
Ondersteunende behandelingen
Fysiotherapie en revalidatie
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Hoewel fysiotherapie de onderliggende progressie niet stopt, helpt het tegen vermoeidheid, spieratrofie en mobiliteitsachteruitgang. Oefenprogramma's worden vaak aangepast aan je blijvende vermogen.
Dit wordt beschouwd als standaardondersteuning naast medicijnen.
Cognitieve revalidatie
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Progressieve MS gaat soms gepaard met geheugen- en concentratieproblemen. Gerichte oefenprogramma's (computerprogramma's, logopedie) kunnen helpen, hoewel het bewijs nog groeit.
Behandeling van bijkomende klachten
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Symptomen als spasticiteit (spierverkramping), pijn, blaasstoornis en depressie worden apart behandeld met fysiotherapie, medicijnen en psychologische ondersteuning — niet primair gericht op MS zelf, maar op kwaliteit van leven.
Onderzoeken die je progressie volgen
Reguliere MRI-scans van je hersenen en ruggemerg helpen je arts zien of het medicijn werkt. Soms wordt ook je liquor onderzocht (spinctogram) en bloed op merkstoffen die ontstekingsactiviteit aangeven. Dit helpt bij besluiten om medicijnen aan te passen.
---
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._