# Voeding en diëten bij ALS
Bij ALS kunnen voedingskeuzes van groot belang zijn, niet alleen voor het behoud van gewicht en kracht, maar ook vanwege de toenemende eet- en slikproblemen naarmate de ziekte vordert. Dit tabblad beschrijft welke voedingspatronen en diëten in onderzoek en praktijk naar voren komen.
Calorierijke voeding (Hyperkalorie diëten)
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Een calorierijke voeding betekent eten en drinken met een hoger energiegehalte per hoeveelheid: voedingsmiddelen met meer vet en/of koolhydraten, vaak in vloeibare of pasavorm zodat ze makkelijker in te nemen zijn. Dit kan bijvoorbeeld dichte smoothies, voedingssupplementen of gewone voeding met toegevoegde olie zijn.
Bij ALS treedt vaak onbedoeld gewichtsverlies op doordat spierweefsel afneemt en het lichaam meer energie nodig heeft, vooral in latere stadia van de ziekte. Dit gewichtsverlies hangt samen met snellere ziekteprogressie. Onderzoek uit 2026 (Development of a Complex Intervention to Support High Calorie Diets for People With Amyotrophic Lateral Sclerosis) heeft zich specifiek gericht op hoe calorierijke voeding kan helpen bij ALS, en ondersteunt het belang van voldoende inname in vroege en middenstadia. Een hoger kalorieverbruik wordt ook genoemd in internationale richtlijnen voor ALS-zorg. Het gaat hier niet om het opzettelijk overeten, maar om het voorkomen van tekorten.
Risico's zijn gering, maar sliken kan moeilijker worden naarmate de ziekte vordert — dan kan het nodig zijn voeding aan te passen in textuur.
Antioxidanten en vitaminrijke voeding
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Dit voedingspatroon richt zich op eten dat veel antioxidanten en vitaminen bevat: groenten, fruit, noten, zaden en visolie. Het doel is de cellen te beschermen tegen schadelijke vrije radicalen.
Een recent onderzoek (Pre-Diagnostic Plasma Carotenoids, Tocopherols and Retinol Levels, and Risk of Amyotrophic Lateral Sclerosis, 2026) keek naar carotenoïden, tocoferolen (vitamine E) en retinol (vitamine A) vóór diagnose ALS. Dit onderzoek suggereert dat de hoeveelheid van deze antioxidanten in het bloed samenhang kan hebben met ALS-risico, maar het onderzoek kon niet bewijzen dat supplementatie of eet-aanpassingen het risico verlagen. Het blijft dus een interessant spoor, niet een bewezen voorkoming of behandeling.
Vitamine D wordt in meerdere studies genoemd in verband met neurodegeneratieve ziekten, vooral wat betreft ontstekingsprocessen in het zenuwstelsel. Het exacte belang bij ALS is nog niet volledig helder.
Mediterraan voedingspatroon en voorkoming
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Het mediterrane patroon bestaat uit veel groenten, fruit, granen, vis, olijfolie en beperkt vlees en zuivel. Dit patroon staat bekend om gezondheidsvoordelen bij veel chronische ziekten.
Een grote Europese studie (EPIC4ND – European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition follow-up for neurodegenerative diseases, 2026) onderzocht of mediterrane voedingskeuzes het risico op ALS kunnen verlagen. Hoewel onderzoeken aantonen dat bepaalde voedingsstoffen (vooral vitamines en voeding met veel plantaardig materiaal) een rol kunnen spelen bij ziekterisico's in het algemeen, is het bewijs voor ALS specifiek nog niet sluitend. Dit patroon kan echter goed passen in ALS-zorg omdat het voedingswaarde combineert met makkelijk aan te passen texturen.
Vitamine B en homocysteïne
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Vitamine B12 en folaat (vitamine B9) helpen de homocysteïnespiegels te reguleren — een aminozuur dat in hoge hoeveelheden schadelijk kan zijn voor het zenuwstelsel. Bij ALS is onderzocht of suppletie met vitamine B12 enig voordeel oplevert.
Een Chinese ALS-studie (Impacts of oral supplementation of vitamin B12 and plasma levels of homocysteine on progression and survival in a Chinese ALS cohort, 2026) vond aanwijzingen dat B12-suppletie de ziekteprogressie kon afremmen en mogelijk de overleving verlengde, vooral wanneer de homocysteïnespiegels daladden. Dit is echter onderzoek in één bevolking; resultaten kunnen per patiënt en omgeving verschillen.
Een ander onderzoek (Interplay between B vitamins, fiber, and Bacteroides abundance: a predictive model for anxiety and depression in amyotrophic lateral sclerosis, 2026) toont aan dat B-vitaminen samen met voeding rijk aan vezel invloed hebben op darmflora en mentale gezondheid bij ALS-patiënten. Dit ondersteunt het belang van volwaardige voeding met genoeg vitamine B-bronnen (groene bladgroenten, granen, eieren).
Curcumine (curcuminoïden)
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
Curcumine is een werkzame stof uit kurkuma, geel specerij, en staat bekend als antioxidant en ontstekingsremmend.
Een klein onderzoek (The impact of long-term feeding with curcuminoids phospholipids enriched diet on disease progression of fALS, 2026) voerde een dieet met verrijkte curcuminoïden toe aan patiënten met erfelijke ALS (fALS). Eerst resultaten waren voorzichtig positief voor ziekteprogressie, maar de groep was klein en dit is nog zeer experimenteel. Curcumine is niet giftig in normale hoeveelheden (zoals in gerechten), maar suppletie met hoge doses is nog niet standaard aanbevolen.
Voeding voor het microbioom en de darm-hersenase
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Recent onderzoek richt zich op de darm-hersenas: de verbinding tussen darmflora (de bacteriën in je darmen) en hersengezondheidheid, ook wel microbiota-gut-brain axis genaamd. Bij neurodegeneratieve ziekten zoals ALS wordt deze link steeds beter begrepen.
Voeding met veel voedingsvezels (granen, groenten, fruit, peulvruchten) en voedingsstoffen die bepaalde darmtbacteriën voeden (prebiotica), kan de samenstelling van je darmflora positief beïnvloeden. Onderzoeken (Sustainable next-generation prebiotics for brain health: microbiota-gut-brain axis in neurodegenerative and demyelinating diseases, 2026) suggereren dat een gezonde darmflora ontstekingsprocessen in het lichaam en zenuwstelsel kan beperken. Dit is echter nog in onderzoeksfase; concrete aanbevelingen voor ALS volgen nog.
Textuurveranderingen en vloeibare voeding
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Naarmate ALS vordert, ontstaan slikkroblemen doordat de spieren in keel en mond verzwakken. Dan moeten voeding en dranken aangepast worden naar zachte, semi-vloeibare of volledig vloeibare texturen.
Onderzoeken naar textuurverandering (Rheological and Technological Design of Texture-Modified Food Systems for Dysphagia Management in Amyotrophic Lateral Sclerosis, 2026) en ook Lingual pressure as a physiological indicator for dysphagia in amyotrophic lateral sclerosis, 2026) tonen aan dat zorgvuldige aanpassingen van voedingstextuur essentieel zijn om veilig eten en drinken mogelijk te houden en ondervoeding te voorkomen. Dit wordt echter altijd op maat bepaald met hulp van een logopedist of diëtist.
Cholesterol en vetinname
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Onderzoek (Cholesterol in amyotrophic lateral sclerosis: a bystander, a biomarker, or a target?, 2026) onderzoekt of cholesterolspiegels en vethuishouding bij ALS een rol spelen. De mogelijke verbinding tussen cholesterol en zenuwfunctie is interessant, maar voorlopig is niet duidelijk of het veranderen van vetinname de ziekte beïnvloedt. Dit blijft een onderzoeksgebied.
Diëten om te vermijden
AfgeradeniBewezen onwerkzaam of schadelijk, of gevaarlijk in combinatie met je behandeling
Strakke restrictieve diëten (zoals te lage calorie-innames, extreme proteïnekortingen, of het weglaten van volledige voedingsgroepen) zijn afgeraden bij ALS. De ziekte zorgt al voor gewichtsverlies en spierabbouw; een dieet dat dit verergert, werkt tegen. Ook langdurig vasten of extreme diëten kunnen energie-reserves verder aantasten en spierweefsel verder afbreken — precies wat ALS al doet.
---
**Samenvatting:** Voedingskeuzes bij ALS zijn altijd maatwerk. Ze hangen af van het stadium van de ziekte, slik- en kauwvermogen, voorkeur, culturele achtergrond en medische situatie (bijvoorbeeld het hebben van een voedingssonde). Een gespecialiseerde diëtist met ervaring in ALS kan helpen voeding en drinken veilig en voedzaam in te richten, in samenspraak met jouw arts en logopedist. Het doel is niet gewichtsverlies voorkomen, voldoende energie en voedingsstoffen behouden, en eten veilig en aangenaam houden zolang dat mogelijk is.
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._