# Voeding bij mitochondriële ziekten
Energiebehoefte en voedingsstofbalans
Mitochondriële ziekten gaan gepaard met verstoorde energieopwekking in de cellen. Dit betekent dat het lichaam moeite heeft om voedingsstoffen efficiënt om te zetten in bruikbare energie (ATP). Daardoor kunnen bepaalde voedingsstoffen zwaarder wegen dan bij gezonde mensen.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Het is aangetoond dat mensen met mitochondriële ziekten een aangepaste energieinname nodig kunnen hebben, omdat hun lichaam anders met voedsel omgaat. Dit verschilt sterk per persoon en per type mitochondriële ziekte.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Regelmatige, kleinere maaltijden (in plaats van drie grote) worden in de praktijk vaak beter verdragen, omdat grote hoeveelheden voedsel ineens veel energie van het spijsverteringsstelsel vraagt.
Vetten en ketogene benadering
Vetten zijn een alternatieve brandstof die het lichaam rechtstreeks kan gebruiken zonder eerst gecompliceerde stappen in de mitochondriën door te gaan. Dit is waarom enkele mitochondriële aandoeningen (vooral bepaalde vormen) met ketogene of vetrijke diëten zijn onderzocht.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Ketogene voeding (zeer laag in koolhydraten, hoog in vetten) is in enkele kleine studies positief geweest bij specifieke mitochondriële epilepsieën. Dit werkt echter niet voor alle typen mitochondriële ziekte en is absoluut niet standaard.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Medium-chain triglycerides (MCT) — een bepaald type vetten — worden gemakkelijker opgenomen en gebruikt dan lange ketens. Voor wie dit relevant is, kan een diëtist dit verder uitwerken.
*Voor alle voedselvetten en mogelijke voedingsinterventies met vetten: bespreek eerst met je behandelaar of diëtist of dit voor jouw situatie geschikt is.*
Koolhydraten en bloedsuiker
Omdat mitochondriële ziekten de energiestofwisseling verstoren, kan ook de manier waarop het lichaam suikers verwerkt beïnvloed zijn. Dit speelt vooral een rol wanneer er sprake is van vermoeidheid of hersenverstoffing.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Een gelijkmatige, niet-schommelende bloedsuikerspiegel lijkt voor veel patiënten comfortabeler te voelen, al is dit niet voor iedereen even belangrijk. Dit bereik je door regelmatig te eten en snelle suikers (zoals pure glucose) niet te combineren met weinig andere voeding.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Langzaam opgenomen koolhydraten (volkoren, groentes, peulvruchten) belasten het spijsverteringsstelsel minder dan snelle suikers.
Antioxidanten en ontstekingsremming
Mitochondriële ziekten gaan vaak gepaard met meer 'oxidatieve stress' — schadelijke stoffen die ontstaan wanneer energieopwekking niet goed verloopt. Dit heeft aandacht gekregen in recent onderzoek.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Voeding rijk aan antioxidanten (donkergroene bladgroentes, bessen, noten) kan theoretisch een buffer vormen tegen deze schade. Dit is onderzocht in verschillende ziekten, maar geen garantie voor verbetering.
OnbewezeniGeen wetenschappelijk bewijs dat het werkt
Het idee dat veel antioxidantensupplementen mitochondriële ziekte genezen, is niet ondersteund. Te veel van bepaalde supplementen kan zelfs schadelijk zijn.
Proteïne en spierfunctie
Spierzwakte is een veel voorkomend symptoom bij mitochondriële ziekten. Voldoende eiwit is belangrijk voor behoud van spiermassa, al kan spierzwakte bij deze ziekten niet alleen met voeding opgelost worden.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Regelmatige, voldoende eiwitinname (verdeeld over de dag) helpt het lichaam om spiermassa te behouden, ook als vermoeidheid oefenen bemoeilijkt.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Eiwitten uit voeding (vis, vlees, eieren, melkproducten, peulvruchten) worden beter opgenomen dan synthétische aminozuursupplementen, tenzij de spijsvertering ernstig verstoord is.
Vitamines en mineralen
Mitochondriën hebben tal van vitamines en mineralen nodig voor hun werk (zoals vitamines B, magnesium, coënsym Q10, carnitine). Een tekort kan de problemen verergeren.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bepaalde tekorten (B12, folaat, magnesium, ijzer) komen vaker voor bij mitochondriële ziekten en kunnen symptomen verergeren. Een arts kan via bloedonderzoek controleren of dit het geval is.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
L-carnitine en coënsym Q10 zijn in studies gebruikt omdat ze rol spelen in energieopwekking, maar het bewijs dat ze helpen is zwak en resultaten zijn sterk persoonsafhankelijk.
AfgeradeniBewezen onwerkzaam of schadelijk, of gevaarlijk in combinatie met je behandeling
Ongecontroleerd veel supplementen nemen kan schadelijk zijn, zeker als bepaalde medicijnen dit beïnvloeden. Altijd eerst bespreken met je arts.
Spijsvertering en voedingsopname
Veel mensen met mitochondriële ziekten hebben maag-darmklachten: misselijkheid, diarree, buikpijn of constipatie. Dit beïnvloedt rechtstreeks hoe goed voedingsstoffen opgenomen worden.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Voeding die makkelijk te eten en te verteren is (soepen, smoothies, zachte groentes, goed gekookte granen) kan klachten voorkomen en opname verbeteren.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bepaalde stoffen kunnen spijsverteringsproblemen verergeren: zeer vet voedsel, veel ruwvezel in één keer, lactose (melksuiker) of fructose (fruitsuiker), afhankelijk van de persoon.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Timing van voeding rond inname van medicijnen kan belangrijk zijn, omdat sommige medicijnen spijsvertering beïnvloeden. Dit is individueel zeer verschillend.
Vochtbalans
Uitputting en spijsverteringsproblemen kunnen dehydratie (vochtgebrek) veroorzaken of verergeren, wat vermoeidheid en duizeligheid kan doen toenemen.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Regelmatig kleine hoeveelheden drinken werkt beter dan veel in één keer. Dit geldt vooral voor mensen met misselijkheid of buikpijn.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Isotone dranken (bevattende zouten en glucose) kunnen nuttig zijn bij ernstige vermoeidheid of maag-darmklachten, maar dit is sterk persoonsafhankelijk.
Persoonlijke voedingsplanning
Mitochondriële ziekten uiten zich zeer verschillend per persoon en per type. Wat voor de één helpt, kan voor de ander onbruikbaar of schadelijk zijn.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Een diëtist met ervaring in metabole ziekten of zeldzame aandoeningen kan helpen om een voedingsplan op te stellen dat aansluit bij jouw symptomen en laboratoriumwaarden.
Het is belangrijk om voorzichtig te zijn met veel gelijktijdige veranderingen in voeding, omdat het lastig wordt om te zien wat helpt en wat juist problemen veroorzaakt.
---
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._