# Behandelwijzen voor hoofd-halskanker
De behandeling van hoofd-halskanker is sterk afhankelijk van het soort tumor, de fase waarin deze wordt ontdekt, de locatie en je algehele gezondheid. Meestal worden verschillende behandelingen gecombineerd. Hieronder staan de reguliere benaderingen per behandelgroep uitgelegd.
---
Chirurgie
Chirurgie is vaak de eerste stap, vooral wanneer de tumor lokaal beperkt is. De chirurg probeert de tumor en omliggende weefsel met voldoende veiligheidsmarge te verwijderen.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Primaire tumorverwijdering (resectie)*
De tumor en een deel van het gezonde weefsel eromheen worden operatief verwijderd. Dit kan een klein ingreep zijn (bijvoorbeeld poliepectomie in de mond of keel) of een grotere operatie die meer structuren aantast, zoals gedeeltelijk verwijderen van de kaak, tong of larynx. De omvang hangt af van grootte en plaats van de tumor. Mogelijke bijwerkingen zijn bloedingen, infecties, zwelling, blijvende smaakverandering, spraakproblemen of sliktroblemen (vooral wanneer veel van de tong of keel wordt verwijderd).
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Lymfeklierverwijdering (neck dissection)*
Wanneer kanker mogelijk naar lymfeklieren in de hals is uitgezaaid, kunnen deze worden verwijderd. Dit kan samen met de tumor gebeuren of als apart ingreep. Bijwerkingen kunnen zwelling, gevoelloosheid in delen van nek en schouder, en verminderde schoudermobiliteit zijn.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Reconstructie*
Na uitgebreide verwijdering van weefsel kan reconstructief chirurgisch herstel nodig zijn, soms met weefsel van elders in het lichaam (bijvoorbeeld huid of spier van de onderarm). Dit helpt functie en uiterlijk te herstellen.
---
Bestraling (radiotherapie)
Straling vernietigt kankercellen door DNA-schade. Het wordt vaak gebruikt als aanvullende behandeling na chirurgie of als belangrijkste behandeling.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Externe bestraling (EBRT)*
Een apparaat buiten het lichaam stuurt gerichte straalenergie op de tumor. Dit gebeurt meestal vijf dagen per week gedurende enkele weken. De dosis wordt zo nauwkeurig mogelijk op de tumor afgestemd om gezond weefsel te sparen. Veel patiënten ondervinden vermoeidheid, roodheid van de huid, droge mond, smaakverandering en keelpijn. Bij langdurige gevolgen kunnen droge mond, kaakstijfheid, haaruitval in het bestraalde gebied en in zeldzame gevallen beschadiging van kaakbeen voorkomen.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Intensiteitsgemoduleerde radiotherapie (IMRT)*
Dit is een geavanceerde vorm van externe bestraling waarbij de straalintensiteit wordt aangepast aan de vorm van de tumor. Dit kan meer gezond weefsel sparen dan conventionele bestraling. Bijwerkingen lijken op die van standaard externe bestraling, maar kunnen minder ernstig zijn.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Brachytherapie (interne bestraling)*
Radioactief materiaal wordt direct in of dicht bij de tumor geplaatst, soms ter aanvulling op externe bestraling. Dit wordt minder frequent gebruikt voor hoofd-halskanker. Risico's zijn infectie, bloeding en beschadiging van omliggende weefsels.
---
Chemotherapie
Chemotherapie bestaat uit medicijnen die snelddelende cellen aanvallen, dus ook kankercellen, maar ook gezonde cellen kunnen worden beschadigd.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Inductiechemotherapie (neoadjuvante chemotherapie)*
Chemotherapie wordt gegeven vóór de hoofdbehandeling (chirurgie of bestraling) om de tumor kleiner te maken. Dit wordt meestal toegepast bij gevorderde stadia. Bijwerkingen kunnen misselijkheid, braken, haaruitval, verlaagde bloedcelniveaus (wat infecties en bloedarmoede kan veroorzaken), en vermoeidheid zijn.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Gelijktijdige chemoradiatie*
Chemotherapie en bestraling worden tegelijk gegeven. Dit verhoogt de kans op tumorcontrole, maar bijwerkingen kunnen ernstiger zijn: ernstige mond- en keelontsteking, moeilijkheden bij sliken, braken, vermoeidheid en soms beschadiging van slokdarm en maagdarmkanaal.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Adjuvante chemotherapie*
Chemotherapie na de primaire behandeling (chirurgie of bestraling) om terugkeer van kanker te voorkomen. Dit wordt minder frequent gebruikt dan inductie- en gelijktijdige chemotherapie. Dezelfde bijwerkingen als inductiechemotherapie kunnen optreden.
---
Immuuntherapie (immunotherapie)
Deze behandelingen helpen het immuunsysteem van het lichaam de kankercellen beter te herkennen en aan te vallen.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*PD-1-remmers (checkpoint-inhibitoren)*
Medicijnen zoals pembrolizumab blokkeren een rem op het immuunsysteem, zodat T-cellen kankercellen beter kunnen aanvallen. Dit wordt gebruikt bij gevorderde of terugkerende kanker, soms in combinatie met chemotherapie of bestraling. Bijwerkingen kunnen auto-immuunachtige reacties zijn (lichaamscellen worden aangevallen), zoals longontsteking, darmontsteking, schildklierontsteking, huiduitslag en in zeldzame gevallen hartspierontsteking.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
*mTOR-remmers in combinatie met immuuntherapie*
Recente onderzoeken suggereren dat remming van het mTOR-eiwit (wat cellen helpt groeien) het immuunsysteem kan 'herprogrammeren' om beter tegen kankercellen te werken, vooral in tumoren met bepaalde genetische kenmerken. Dit is nog niet standaard, maar wordt in onderzoeken onderzocht, soms gecombineerd met checkpoint-inhibitoren. Bijwerkingen kunnen vergelijkbaar zijn met immuuntherapie alleen, maar onderzoeken zijn nog aan de gang.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
*Combinaties van immuuntherapieën*
Het combineren van verschillende immuuntherapieën (bijvoorbeeld PD-1-remmer plus CTLA-4-remmer) wordt in onderzoeken getest, vooral voor gevorderde ziekte. Bijwerkingen kunnen ernstig zijn vanwege de versterkte immuunactivering.
---
Gerichte therapie (targeted therapy)
Deze medicijnen richten zich op specifieke afwijkingen in kankercellen.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*EGFR-remmers*
Bij sommige hoofd-halskankers werkt het eiwit EGFR abnormaal, wat tumorgroei voedt. Medicijnen die EGFR blokkeren kunnen de groei remmen. Dit wordt vooral gebruikt in combinatie met bestraling voor gevorderde ziekte. Bijwerkingen zijn onder meer huiduitslag (lijkt op acne), droge huid, nagelproblemen en diarree.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
*Therapieën gericht op andere genetische afwijkingen*
Tumoren kunnen mutaties hebben in andere genen (bijvoorbeeld TP53). Behandelingen hierop gericht worden in onderzoeken getest, vooral voor zeldzamere subtypes of wanneer andere behandelingen niet helpen. Dit is nog niet routinematig.
---
Ondersteunende zorg (symptoombestrijding)
Dit zijn geen behandelingen die kanker aanvallen, maar helpen bijwerkingen en symptomen te beheren.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Zorg voor mond- en keelproblemen*
Sterke tandverzorging, spoelen, kunstspeeksel en soms medicijnen helpen tegen droge mond en mond- en keelontsteking die door behandeling ontstaan.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Slikkunde (logopedische zorg)*
Logopedisten helpen bij spraak- en sliktroblemen, zowel tijdens als na de behandeling.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Voedingsondersteuning*
Diëtisten helpen wanneer eten en drinken moeilijk is, soms met drinkvoeding of voedingssonden.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Psychologische ondersteuning*
Counseling en psychologische hulp helpen met angst, depressie en de belasting van kankerbehandeling.
---
Toezicht en vervolgonderzoek
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
*Regelmatig vervolgonderzoek*
Na behandeling worden patiënten regelmatig gecontroleerd met fysiek onderzoek, mogelijk beeldvorming (CT, MRI) en andere tests. Dit helpt recidief (terugkeer van kanker) vroeg op te sporen. De frequentie neemt af naarmate de tijd verstrijkt.
---
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._