# Behandelwijzen bij de ziekte van Fabry
De behandeling van de ziekte van Fabry richt zich op het aanvullen of vervangen van het ontbrekende enzym alfa-galactosidase A, het verminderen van schadelijke stoffen in het lichaam, en het voorkomen of vertragen van complicaties aan hart, nieren en zenuwstelsel. De volgende jaren zien we nieuwe werkingswijzen ontstaan naast de klassieke enzymaanvulling.
Enzymvervangingstherapie (ERT)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bij enzymvervangingstherapie krijgt de patiënt het ontbrekende enzym alfa-galactosidase A toegediend via infusie. Dit enzym wordt in het laboratorium gemaakt en kan de ophoping van globotriaosylceramide (Gb3) in cellen afbreken. Het enzym wordt meestal via een infuus rechtstreeks in het bloed gebracht, waarna het naar verschillende organen vervoerd wordt.
Enzymvervangingstherapie is sinds meer dan twintig jaar de standaardbehandeling en opgenomen in alle internationale richtlijnen. Onderzoeken tonen aan dat vroeg starten het verloop van de ziekte kan vertragen, vooral bij mannen en bij patiënten zonder ernstige nierof hartschade.
Bekende bijwerkingen zijn reacties tijdens of na de infusie (roodheid, koorts, jeuk, kortademigheid), doorgaans minder frequent naarmate de behandeling voortdurende. Sommige patiënten ontwikkelen antilichamen tegen het enzym, wat de werkzaamheid kan beïnvloeden.
Chaperontherapie (Farmacologische Chaperons)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Chaperontherapie maakt gebruik van kleine moleculen die het lichaam eigen enzym (wanneer aanwezig, maar misvormdt) stabiliseren en repareren. Deze moleculen binden aan het beschadigde enzym, helpen het in de juiste vorm te vouwen en stellen het in staat beter te functioneren.
Migalastat is het meest gebruikte chaperone en is goedgekeurd voor gebruik in patiënten met bepaalde varianten van het GLA-gen die 'amenabel' (geschikt) zijn voor dit mechanisme. Het wordt oraal toegediend (in tabletten), wat voordelen biedt voor patiënten die infusies moeilijk verdragen of thuis willen behandelen.
Chaperontherapie werkt alleen bij specifieke genetische varianten. Uw eigen GLA-variant bepaalt of deze benadering geschikt is. Bekende bijwerkingen zijn over het algemeen mild: hoofdpijn, misselijkheid en diarree treden op bij een klein deel van gebruikers. Omdat het middel via de lever wordt verwerkt, wordt de leverfunctie regelmatig gecontroleerd.
Substraatreductiebehandeling (SRT)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bij substraatreductie wordt de aanmaak van de schadelijke stof (Gb3) zelf afgeremd, in plaats van deze stof af te breken. Hierdoor hoopt de stof minder snel op in cellen. Dit werkt op een heel ander niveau dan enzymvervanging.
Eliglustat en Lucerastat zijn zuchtmiddelen van deze klasse. Eliglustat is ingebouwd in de richtlijnen als behandelingsoptie voor bepaalde patiënten; Lucerastat wordt in klinische onderzoeken verder onderzocht en in sommige landen al ingezet.
Deze middelen worden mondeling toegediend. Lucerastat kan gebruikt worden bij patiënten met ernstig verminderde nierfunctie, wat voordeel biedt voor een groep die moeilijk kan worden behandeld met infusies. Bijwerkingen zijn vergelijkbaar met chaperontherapie: maagdarmstoornissen, hoofdpijn, en in onderzoeken ook effecten op spierkracht (bij langdurig gebruik onder nauw toezicht).
Antiaritmische en cardiologische ondersteuning
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Veel patiënten met Fabry-ziekte ontwikkelen hartritmestoornissen en hartvergroting. Medicijnen als bètablokkers, ACE-remmers, angiotensineII-receptorblokkers en in sommige gevallen antiaritmische middelen helpen hartfalen tegen te gaan en ritme stabiel te houden.
Deze medicijnen zijn niet specifiek voor Fabry-ziekte, maar wel essentieel om ernstige hartcomplicaties te voorkomen. Ze worden ingesteld en gevolgd door cardiologen, aangezien Fabry-patiënten soms atypische hartverschijnselen vertonen die voorzichtig diagnosticeren en monitoren vereisen.
Bijwerkingen hangen af van het specifieke middel. Regelmatig ECG en echocardiografie wordt aanbevolen om de werking te controleren.
Nierontsteking en nierfunctie
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bescherming van de nieren gebeurt door ACE-remmers of angiotensineII-receptorblokkers, die eiwituitscheiding verminderen en verdere schade voorkomen. Bij ernstige nieruitval kan dialyse nodig worden.
Sommige onderzoeken tonen aan dat vroege nierbescherming samen met enzymaanvulling beter werkt dan één van beiden alleen.
Pijnbehandeling
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Acrofysthesie (brandende voet- en handpijn) is een veel voorkomend symptoom. Regelmatig pijnstillers, lokale behandeling en soms zenuwbeïnvloedende middelen (pregabaline, gabapentine) helpen. Bij ernstige pijn kunnen sterker werkende middelen worden overwogen.
Onderzoeken naar nieuwe tegelwerkingswijzen (waaronder onderzoek naar groeifactoren en immuunmodulatie) lopen, maar zijn nog niet in de reguliere zorg opgenomen.
Gentherapie
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Gentherapie beoogt het defecte GLA-gen rechtstreeks in lichaamscellen te repareren of te vervangen, zodat het lichaam zelf het enzym kan aanmaken. Dit is nog in onderzoeks- en vroege ontwikkelingsfase en niet routinematig beschikbaar.
De eerste klinische onderzoeken tonen voorzichtig hoopvolle eerste signalen, maar veel vragen over duurzaamheid, veiligheid en langetermijneffecten zijn nog open.
Middelen in onderzoek gericht op onderliggende processen
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
Onderzoeken die in 2026 lopen, richten zich op nieuwe aangrijpingspunten: modulatie van A4GALT-eiwit (betrokken bij ophoping van schadelijke stoffen), verbetering van celautophagie (natuurlijke afbraak in cellen) en zenuwbeschermende middelen. Deze zijn nog niet voor reguliere behandeling beschikbaar.
Studies naar verbeterde vormen van het chaperone-concept en naar combinaties van stoffen lopen ook, met het doel drijfveren en effectiviteit verder te verbeteren.
Ondersteunende zorg
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Naast medicamenteuze behandeling krijgen patiënten begeleiding van meerdere specialisten: cardioloog (hart), nefroloog (nieren), neuroloog (zenuwstelsel), oorarts (gehoor- en evenwichtsproblemen) en psycholoog (coping met chronische ziekte). Ook dieetadvies en aangepaste lichaamsbeweging spelen een rol.
Regelmatig onderzoek van hart-, nier- en zenuwfunctie helpt complicaties vroeg op te sporen.
---
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._