# Behandelwijzen bij syndroom van Sjögren
De behandeling van het syndroom van Sjögren is gericht op het verlichten van symptomen, het verminderen van ontstekingsactiviteit en het voorkomen van schadelijke gevolgen voor organen. Er is geen genezing; de doelen zijn stabilisatie van klachten en behoud van kwaliteit van leven. De behandeling wordt aangepast naar welke symptomen dominant zijn en hoe actief het onderliggende auto-immuunproces is.
Symptomatische behandeling voor droge ogen en mond
Kunsttranen en oogsmering BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Kunsttranen in druppelvorm of oogzalf vormen de eerste lijn voor droge ogen. Deze preparaten vervangen vochtafscheiding en beschermen het oogoppervlak. Ze verminderen prikkeling en voorkomen schade aan het hoornvlies. Veel patiënten gebruiken deze meerdere keren per dag. Zwaardere formuleringen (gels, zalven) worden vooral 's avonds toegepast omdat ze zicht vertroebelen. Bijwerkingen zijn zeldzaam; soms treedt irritatie op van conserveermiddelen die in sommige druppels zitten.
Pluggen voor traankanalen BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Kleine stop-apparaatjes kunnen in de traanafvoerkanalen worden ingebracht om natuurlijke tranen langer op het oog te houden. Dit wordt vooral overwogen als kunsttranen onvoldoende helpen. De ingreep is eenvoudig en reversibel. Er kunnen restgevoelens optreden of verplaatsing van de plug; verwijdering herstelt de situatie.
Speekselvervangings- en stimulatiemiddelen BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Voor droge mond zijn verzadigde spoelingen of gels beschikbaar die speeksel nabouwen. Deze geven vochtinbreng en beschermen tanden en mondslijmvlies. Daarnaast kunnen bepaalde middelen de speekselklieren stimuleren tot meer afscheiding, mits nog enige glandfunctie aanwezig is. Bijeffecten van stimulantia kunnen maag- en darmklachten zijn. Regelmatig tandpetsen, vlosstafels en fluoridebehandelingen zijn belangrijk omdat de verhoogde cariësrisico.
Ontstekingsremmende en immuunmodulatieve behandeling
Corticosteroïden BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Lage doses corticosteroïden worden ingezet voor systeemse ontstekingsverschijnselen, bijvoorbeeld gezwollen speekselklieren, arthralgieën of milde longbetrokkenheid. Ze werken door immuunactiviteit te dempen. Langdurig gebruik kan bijwerkingen geven zoals botaantasting, verhoogde infectierisico en gewichtstoename; daarom worden ze in zo laag mogelijke doses en zo kort mogelijk gebruikt.
Antimalaricum (hydroxychloroquine) BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dit middel wordt veel gebruikt als eerste-lijns immuunmodulatief behandeling voor matigere systeemactiviteit. Het werkt vermoedelijk door bepaalde immuunpaden te remmen en wordt goed verdragen. Het werkt langzaam (weken tot maanden). Zeldzame bijwerkingen betreffen oog- en spierklachten; regelmatige oogcontrole is daarom aanbevolen.
TNF-alfa-remmers BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Geneesmiddelen die tumor-necrosisfactor-alfa (TNF-α) blokkeren worden gebruikt voor ernstigere artritis of systeemmanifestaties. Ze werken door een belangrijke ontstekingscytokine uit te schakelen. Bijwerkingen omvatten verhoogde infectierisico's en in zeldzame gevallen auto-immune reacties.
B-cel-remmers BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
B-cellen spelen een centrale rol in het syndroom van Sjögren. Rituximab (anti-CD20) is in studieverband onderzocht en gebruikt om B-celactiviteit te onderdrukken. Dit middel is gebaseerd op dezelfde werkingsprincipe als bij andere auto-immuunziektes. Bijwerkingen kunnen infecties en vloeibare fase-reacties zijn.
Abatacept en belatacept OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Deze middelen remmen T-cel-activatie door co-stimulatiesignalen te blokkeren. Recente overzichten tonen positieve resultaten in het syndroom van Sjögren en verwante auto-immuunziektes. Ze bevinden zich in onderzoeksfase voor deze indicatie. Mogelijke bijwerkingen zijn vergelijkbaar met andere immuunremmers.
Behandeling van longbetrokkenheid
Corticosteroïden en immuunsuppressiva BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Wanneer longen betrokken raken (interstitiële longziekte), worden corticosteroïden in hogere dosen gegeven, mogelijk gecombineerd met immuunsuppressieve middelen zoals azathioprine of mycofenolaatmofetil. Ze dienen longfibrose te vertragen. Monitoring gebeurt met longfunctietesten en beeldvorming.
Nicotineamide adenine dinucleotide (NAD)-voorgangers en interferon-gericht beleid OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Nieuwe onderzoeken wijzen op interferon-geactivering als drijvende kracht in bepaalde Sjögrenkenmerken. Interferonroemmers en gerichte anti-interferonbenadering zijn in onderzoeksfase. Deze benadering is nog niet routinematig toegepast.
Behandeling van vermoeidheid
Multidisciplinair beleid BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Vermoeidheid is vaak het meest belemmerende symptoom, maar volgt niet altijd ontstekingsniveaus. Behandeling omvat beweging aangepast aan capaciteit, slaaphygiëne, psychologische ondersteuning en behandeling van bijkomende aandoeningen (schildklierproblemen, depressie). Medicamenteus bestaan weinig specifieke middelen; focus ligt op levensstijl en psychosociale factoren.
Behandeling van niercomplicaties
Corticosteroïden en immuunsuppressiva BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Wanneer de nieren betrokken raken (tubulaire functieverlies of interstitiële nefritis), worden corticosteroïden met immuunsuppressiva ingezet. De behandeling richt zich op ontstekingsremming voordat blijvend nierschade ontstaat.
Behandeling van neurologische complicaties
Corticosteroïden, intraveneus immunoglobuline (IVIG) en plasmawisseling BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Neurologische manifestaties (myelitis, neuropathie, cerebellair syndroom) vragen intensieve immunosuppressie. IVIG en plasmawisseling kunnen acute complicaties behandelen. Corticosteroïden zijn eerste lijn. Deze complicaties zijn zeldzaam maar ernstig.
Aanvullende monitopstijlen
Regelmatige controles BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Ongeacht de behandeling worden patiënten regelmatig gemonitord op:
- Longfunctie en beeldvorming (bij risico op longziekte)
- Nierfunctie (kreatinine, urineeiwitten)
- Bloedwaarden (bloedcelcijfers, leverwaarden)
- Oogstatus (vooral bij hydroxychloroquinegebruik)
Dit zorgt ervoor dat schadelijke gevolgen vroeg worden opgemerkt en behandeling kan worden aangepast.
---
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._