# Behandelwijzen bij de ziekte van Parkinson
De behandeling van Parkinson richt zich op het verlichten van symptomen en het behouden van kwaliteit van leven. Er bestaan geen behandelingen die de onderliggende aantasting van hersencellen stoppen, maar wel verschillende benaderingen die bewegingsproblemen, stijfheid en tremor kunnen verminderen. De keuze voor een behandeling hangt af van het stadium van de ziekte, welke symptomen het meest hinderlijk zijn, en hoe iemand op vorige medicijnen heeft gereageerd.
Medicijnen die dopamine aanvullen of vervangen
**Levodopa (L-DOPA)**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Levodopa is het meest werkzame middel tegen de bewegingssymptomen van Parkinson. Het lichaam zet levodopa om in dopamine, de stof waarvan de hoeveelheid in Parkinsonsens afneemt. Omdat dopamine niet direct het brein kan bereiken, wordt levodopa gebruikt als vervanger. In het vroege stadium kunnen veel mensen met kleinere doses al aanzienlijke verlichting voelen van rigiditeit en traagheid. Naarmate de ziekte vordert, kan de duur van de werkzaamheid van elke dosis korter worden, wat leidt tot wisselende periodes van beter en minder goed functioneren ('on-off-fluctuaties').
Bekende bijwerkingen zijn misselijkheid (vooral aan het begin), bewegingsstoornissen (choreoathetose) na langdurig gebruik, slaperigheid, en in het algemeen dezelfde neveneffecten als andere dopaminevervangers: drukdaling bij opstaan, hallucinaties in latere stadia, en impulsief gedrag. Deze effecten variëren sterk per persoon.
**Dopamine-agonisten (onder andere pramipexol, ropinirol, rotigotine)**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dopamine-agonisten bootsen de werking van dopamine in het brein na. Ze worden vooral in het vroege stadium gebruikt, soms alleen en later in combinatie met levodopa. Ze kunnen tremor en stijfheid verminderen, zij het meestal minder krachtig dan levodopa. Het voordeel is dat ze niet onmiddellijk 'op raken' zoals levodopa na enkele jaren kan gebeuren.
De bijwerkingen overlappen deels met die van levodopa: misselijkheid, slaperigheid, drukdaling, hallucinaties. Een bijzondere zorg is het risico op impulsief gedrag (gokken, online winkelen, ongeremde eetlust) bij sommige gebruikers, vooral bij hogere doses. Ook zwelling van enkels en verminderde waakzaamheid kunnen voorkomen.
**Inhibiteurs van catechol-O-methyltransferase (COMT-remmers)**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Deze medicijnen (entacapone is het meest gebruikte) verlengen de werkduur van levodopa door af te breken ervan in het lichaam te vertragen. Ze worden meestal in combinatie met levodopa gebruikt, vooral als iemand minder stabiel wordt en de symptomen sterker gaan fluctueren. Ze voegen geen eigen dopaminewerking toe, maar 'strekken' de werking van elke dosis levodopa.
Bijwerkingen zijn gering, maar kunnen diarree, donkere urine en verhoogde hartslag omvatten.
**Monoamineoxidase-B-remmers (MAO-B-remmers, bijvoorbeeld selegiline, rasagiline)**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
MAO-B-remmers remmen het natuurlijke afbraakproces van dopamine in het brein. Ze kunnen vooral in het vroege stadium als enkelvoudige behandeling gebruikt worden, of later samen met levodopa of dopamine-agonisten. Het effect is doorgaans matig, maar sommige studeren suggereren dat ze mogelijk de voortgang van de ziekte kunnen vertragen, hoewel dit niet definitief is aangetoond.
Bijwerkingen zijn meestal gering. In combinatie met bepaalde andere medicijnen (met name bepaalde antidepressiva en opiaten) kunnen risicosituaties ontstaan.
Middelen gericht op niet-motorische symptomen
**Anticholinergica (bijvoorbeeld benztropine)**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Deze medicijnen werken tegen tremor en stijfheid door een ander neurotransmittersysteem (acetylcholine) af te remmen. Ze worden minder vaak gegeven dan vroeger, omdat ze minder werkzaam zijn dan levodopa en sterkere bijwerkingen hebben. Ze kunnen echter nuttig zijn in het vroege stadium als tremor dominant is.
Bijwerkingen zijn tamelijk veel: wazig zien, droge mond, verstopping, problemen met urineren, verwarring en geheugensproblemen, vooral bij ouderen.
**Antidepressiva**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Veel mensen met Parkinson ervaren depressie en angst. Selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI's) en bepaalde andere antidepressiva worden voorgeschreven om deze stemmingsstoornissen te adresseren. Dit verbetert niet direct de bewegingsproblemen, maar draagt wel bij aan kwaliteit van leven.
Bijwerkingen hangen af van het type antidepressivum, maar omvatten vermoeidheid, seksuele disfunctie, en soms aanvankelijk verergering van angst.
**Medicijnen tegen slapeloosheid en slaperigheid**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Veel Parkinsonsensoren hebben last van nachtmerries, onrustige slaap, slapeloosheid of juist overmatige dagslaperigheid. Slaapgerelateerde problemen worden behandeld op basis van wat precies het probleem is (nachtwakkeringen, gemoeide nachtslaperigheid, plotseling inslapen overdag). Verschillende medicijnen en benaderingen kunnen helpen.
**Medicijnen voor maag-darm- en blastoornissen**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Verstopping en moeite met waterlozen zijn heel gewoon bij Parkinson. Deze kunnen rechtstreeks het gevolg zijn van de ziekte zelf, of van de medicijnen. Laxantia, vochtinname en bepaalde medicijnen (bijvoorbeeld domperidone voor magen-darmstoornissen) worden gebruikt. Verstopping-medicijnen zijn vooral belangrijk omdat ernstige verstopping de opname van parkinsonmedicijnen kan verstoren.
Bewegingstherapie en revalidatie
**Fysiotherapie**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Regelmatige geleide bewegingstherapie helpt spieren soepel houden, evenwichtsveranderingen en valtendentie tegen te gaan, en mobiliteit langer te behouden. Dit werkt beter naarmate het eerder in de ziekte begint. Fysiotherapie vervangt medicijnen niet, maar vult aan: het trainen helpt zelfstandigheid te behouden en valrisico's te verminderen.
**Logopedische therapie**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Veel mensen met Parkinson krijgen spraakproblemen (zachte, monotone stem) en sliktroublies (dysfagie). Logopedische training kan spraakluid verbeteren en veilig eten en drinken ondersteunen. Dit is vooral belangrijk omdat sliktroublies leiden tot verstikking, ondervoeding en longontsteking.
Chirurgische behandelingen
**Diepe hersenstimulatie (DBS)**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
DBS is een operatie waarbij dunne elektrodelijntjes in specifieke hersengebieden worden geplaatst om hen met regelmatige impulsen te stimuleren. Dit kan aanzienlijke verlichting geven van tremor, rigiditeit en traagheid, vooral in het gemiddelde tot gevorderde stadium. Het is niet voor iedereen geschikt: het helpt vooral bij die wiens symptomen nog goed op levodopa reageren, maar waar medicijnen minder stabiel werkten.
De procedure vereist grondige voorselectie en herhaalde aanpassingen na implantatie. Bijwerkingen zijn onder andere infectie, bloeding bij de operatie, spraak- en gedragsveranderingen, en technische defecten van het apparaatje.
**Pallidotomie en thalamotomie**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dit zijn oudere operatietechnieken waarbij hersenweefsel wordt verwoest (geableerd). Ze worden tegenwoordig veel minder gebruikt omdat DBS doorgaans beter werkt en omkeerbaar is. Ze kunnen nog voorkomen bij patiënten die geen DBS kunnen hebben.
Aanvullende therapeutische benaderingen
**Fysieke activiteit en oefenprogramma's (waaronder dans, tai chi)**
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Verschillende vormen van regelmatige beweging (dans, zwemmen, yoga, tai chi) tonen positieve effecten op balans, gang en kwaliteit van leven. Het is niet helemaal duidelijk of dit de voortgang van de ziekte vertraagt, maar het draagt duidelijk bij aan mobiliteitsbehoud en mentaal welzijn. Deze benaderingen zijn meer een aanvulling dan een vervanging van medicijnen.
**Stimulatie van de nervus vagus (VNS)**
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Recente onderzoeken onderzoeken of het stimuleren van de vaguszenuw (via elektroden of niet-invasieve methoden) symptomen van Parkinson kan verbeteren. Dit is nog niet in standaardbehandeling opgenomen, maar wordt in klinische studies onderzocht vanwege de verbinding tussen zenuwstelsels en immuunregulatie.
**Urolithine A**
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Urolithine A is een stof uit bepaalde voedingscomponenten die in laboratoriumstudies neuroprotectieve werking toonde tegen parkinsonachtige schade. Het onderzoek is nog heel vroeg en experimenteel; er is geen bewijs voor werkzaamheid bij mensen met Parkinson.
**Cannabidiol (CBD)**
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
In labsituaties toont CBD (een bestanddeel van cannabis zonder psychoactieve werking) mogelijke neuroprotectieve effecten tegen bepaalde vormen van celbeschadiging. Bij mensen met Parkinson is het bewijs nog zeer beperkt. Het wordt in een aantal klinische studies onderzocht, vooral voor niet-motorische symptomen zoals angst en slapeloosheid.
Experimentele richtingen
**Immuunmodulatoren**
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
Omdat onderzoek aanwijzingen geeft dat ontsteking en immuunveranderingen een rol spelen bij Parkinson, wordt gekeken naar middelen die het immuunsysteem kunnen herbeveiligen of ontstekingsprocessen kunnen remmen. Dit is nog niet in klinische toepassing, maar loopt in studies.
**Gentherapie**
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
In onderzoeksstadia worden mogelijkheden onderzocht om via genbewerking meer dopamine in hersengebieden aan te maken of celbeschadiging tegen te gaan. Dit is nog heel experimenteel en niet buiten speciaal onderzoek beschikbaar.
---
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._