# Behandelwijzen voor Lewy body-dementie
Lewy body-dementie vereist een voorzichtige benadering waarbij de behandeling vooral gericht is op het verlichten van symptomen en het behoud van kwaliteit van leven. De ziekte reageert anders op medicijnen dan andere dementievormen, en sommige standaard behandelingen kunnen onverwachte ernstige bijwerkingen veroorzaken. Dit tabblad beschrijft de belangrijkste behandelingen per symptoomgroep.
---
Cognitieve symptomen
De cognitieve achteruitgang vormt een belangrijk deel van de ziekte, maar er zijn weinig behandelingen die dit kunnen vertragen.
Cholinesteraseremmer (donepezil, rivastigmine)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Deze medicijnen verhogen het niveau van acetylcholine in de hersenen, een boodschapperstof die betrokken is bij geheugen en aandacht. Ze werken door het enzym dat acetylcholine afbreekt te blokkeren. Bij Lewy body-dementie kunnen cholinesteraseremmers helpen tegen verwardheid, aandachtsproblemen en waarnemingsverschijnselen.
Bekende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken, diarree en soms hartritme-afwijkingen. Deze medicijnen worden doorgaans geleidelij ingesteld en trappen ook voorzichtig af. Ze bieden geen genezing en stoppen de achteruitgang niet, maar kunnen bij ongeveer een derde tot de helft van de patiënten enige verbetering brengen.
Memantine
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Memantine beschermt zenuwcellen tegen beschadiging door het neurotransmitter glutamaat. Het wordt vaak gebruikt bij matige tot ernstige cognitieve klachten. Het kan helpen aandacht en dagelijks functioneren te ondersteunen.
Mogelijke bijwerkingen zijn duizeligheid, verwardheid, koppijn en slapeloosheid. Dit medicijn wordt ook geleidelijk ingesteld en afgebouwd.
---
Bewegingssymptomen en parkinsonisme
Bij veel patiënten treden parkinsoniaanse kenmerken op: traagheid, rigiditeit en tremor.
Levodopa (L-DOPA)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Levodopa is een voorganger van dopamine, een boodschapperstof die nodig is voor soepele bewegingen. Het is de meest effectieve behandeling voor parkinsoniaanse symptomen. Echter, bij Lewy body-dementie werkt het niet altijd en kan het ongewenste bijwerkingen veroorzaken.
Veel patiënten met Lewy body-dementie tolereren levodopa slecht of reageren niet goed. Mogelijke bijwerkingen zijn verwardheid, hallucinaties, nausea, hartritme-afwijkingen en bewegingsstoornissen (involutaire bewegingen). Daarom begint men meestal met voorzichtige dosering en wordt regelmatig gecontroleerd of het nut heeft en welke effecten optreden.
Dopamineagonisten (bromocriptine, pramipexol, ropinirol)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Deze medicijnen imiteren dopamine rechtstreeks in de hersenen. Ze worden soms gebruikt voor parkinsoniaanse symptomen, maar roepen bij Lewy body-dementie nog vaker psychotische symptomen op (hallucinaties, wanen) dan levodopa. Ze worden daarom voorzichtig en alleen in lage doses overwogen, en meestal niet als eerste keuze.
Bijwerkingen omvatten hallucinaties, verwardheid, slaperigheid, hartritmestoornissen en onwillekeurige bewegingen.
Monoamine-oxidaseremmer (selegiline)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dit medicijn blokkeert een enzym dat dopamine afbreekt, wat dopamine in het brein verhoogt. Het wordt soms als ondersteunende behandeling gebruikt voor parkinsoniaanse symptomen, vooral in vroegere stadia.
Bijwerkingen zijn meestal mild, maar kunnen insomnia, angst en hoofdpijn omvatten. Bij combinatie met bepaalde andere medicijnen kunnen ernstige interacties optreden.
---
Hallucinaties en psychotische symptomen
Dit zijn frequente en belastende verschijnselen bij Lewy body-dementie.
Pimavanserin
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Pimavanserin is speciaal ontworpen voor psychose bij Parkinson-ziekte en Lewy body-dementie. Het werkt via serotonine-receptoren en blokkeert niet dopamine, daarom veroorzaakt het geen verslechtering van parkinsoniaanse klachten.
Het is een van de voorkeurmiddelen voor hallucinaties en wanen in deze aandoening. Mogelijke bijwerkingen zijn hartritme-afwijkingen (QT-verlenging), misselijkheid, duizeligheid en vermoeidheid. Regelmatige controle van het hartritme (ECG) wordt aanbevolen.
Quetiapine (atypische antipsychoticum)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dit medicijn wordt veel gebruikt voor hallucinaties en agitatie. Echter, patiënten met Lewy body-dementie zijn zeer gevoelig voor bijwerkingen van antipsychotica's.
Mogelijke bijwerkingen zijn ernstige motorische verslechtering (verstijving, parkinsonisme), sedatie, vervormde zintuigperceptie, stijgheid, tremor en zelfs potentieel levensbedreigende complicaties. Het wordt alleen in zeer lage doses en onder nauwe supervisie gebruikt, indien überhaupt.
Clozapine (atypische antipsychoticum)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Clozapine kan effectief zijn tegen psychotische symptomen en leidt minder vaak tot bewegingsstoornissen dan andere antipsychotica's. Echter, het vereist regelmatige bloedonderzoeken (omdat het bloedcelproductie kan verstoren) en wordt voorbehouden aan ernstige gevallen waarin andere opties niet hebben geholpen.
Mogelijke bijwerkingen zijn sedatie, orthosatische hypotensie (plotseling dalen van bloeddruk bij opstaan), gewichtstoename, ontsteking van speekselklieren en zeer zelden levensbedreigende bloedafwijkingen (agranulositose). Intensieve monitoring is vereist.
---
Slaapverstoornissen, REM-slaapgedrag
REM-slaapgedrag (acting out dreams) en andere slaapproblemen zijn zeer veel voorkomend.
Melatonine
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Melatonine is een natuurlijk hormoon dat het slaap-waak-ritme regelt. Bij REM-slaapgedrag kan het helpen de nachtelijke heftige bewegingen en gedragingen te verminderen.
Bijwerkingen zijn doorgaans mild: slaperigheid overdag, hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid. Het is goed verdragen, maar de effectiviteit varieert sterk tussen patiënten.
Clonazepam
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dit is een benzodiazepine die REM-slaapgedrag effectief onderdrukt. Het wordt veel gebruikt en is goed onderzocht voor dit specifieke symptoom.
Mogelijke bijwerkingen zijn slaperigheid, vermoeidheid, duizeligheid, coördinatieproblemen en afhankelijkheid (gewenning na langdurig gebruik). Bij ouderen kan het risico op vallen toenemen. Het wordt voorzichtig ingesteld en regelmatig heroverwogen of het nodig blijft.
---
Bloeddrukproblemen
Veel patiënten hebben orthosatische hypotensie (duizeligheid en flauwvallen bij opstaan) of andere bloeddrukvariaties.
Midodrine
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dit medicijn verhoogt de bloeddruk door bloedvaten samen te trekken. Het helpt orthosatische hypotensie tegen te gaan en het risico op vallen en syncope (flauwtevallen) te verminderen.
Mogelijke bijwerkingen zijn tintelende sensaties in handen en voeten, hartklopping, kriebelende haarvaten en kopijn. Het werkt beter in zittende of liggende positie en minder goed als men al staat; daarom wordt het ingesteld met aandacht voor de timing.
Fludrocortisone
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dit steroidhormoon vergroot het bloedvolume en helpt de bloeddruk staande te houden. Het kan worden ingezet in combinatie met andere maatregelen bij ernstige orthosatische hypotensie.
Bijwerkingen zijn gewichtstoename, opzwelling (oedeem) in benen en voeten, kopjes met spier- en beenpijn. Regelmatige monitoring van kalium en bloeddruk is nodig.
---
Stemmingssymptomen en angst
Depressie, angst en apathie zijn frequent en kunnen sterker zijn dan bij andere dementievormen.
SSRI's (selectieve serotonineheropnameremmer: citalopram, sertraline, paroxetine)
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Deze antidepressiva verhogen serotonine in de hersenen en worden gebruikt voor depressie, angst en obsessief-compulsieve gedachten. Ze kunnen ook helpen tegen hallucinaties en dwangmatig gedrag.
Mogelijke bijwerkingen zijn misselijkheid, slaperigheid of juist slapeloosheid, seksuele disfunctie, tremor, hoofdpijn en electrolytversteuring (hyponatriëmie). Citalopram kan in hoge doses hartritme-afwijkingen veroorzaken en wordt daarom in beperkte doses gebruikt, vooral bij ouderen.
---
Ondersteunende en onderzoeks-gericht
Cognitieve training en lifestylemaatregelen
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Onderzoeken tonen aan dat regelmatige cognitieve activiteit, lichaamsbeweging, slaaphygiëne en sociale contacten bij patiënten in vroegere stadia (inclusief het prodromale stadium, vóór duidelijke dementie) mogelijk kunnen helpen cognitieve achteruitgang te vertragen en symptomen te beperken. De effecten zijn bescheiden en variëren per persoon.
Dit zijn geclassificeerde ondersteunende maatregelen zonder medicijnische bijwerkingen, hoewel het kunnen inrichten daarvan wel inspanning vraagt van patiënt en omgeving.
ACP-204 (experimenteel antipsychoticum)
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
ACP-204 is een nieuw medicijn specifiek ontworpen voor psychose bij Lewy body-dementie. Het bevindt zich in klinische proeffase (fase 2-3) en ondergaat evaluatie op veiligheid en effectiviteit. Voorlopige gegevens suggereren beheersing van hallucinaties zonder verslechtering van motorische functies, maar de beschikbaarheid is beperkt tot onderzoeksprotocollen.
---
Bosutinib (experimenteel, gericht op onderliggende ziektepathologie)
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
Dit medicijn richt zich op Src-kinase, een eiwit waarvan men vermoedt dat het betrokken is bij ontstekingsprocessen en eiwitophoping in Lewy body-dementie. Het loopt momenteel in onderzoeken om veiligheid, bijwerkingen en effecten op biomarkers en klinische symptomen vast te stellen.
Dit is fundamenteel onderzoek; resultaten zijn nog niet definitief en het medicijn is niet beschikbaar buiten studieverband.
---
Medicijnen die vermeden dienen te worden
Antipsychotica's in het algemeen
AfgeradeniBewezen onwerkzaam of schadelijk, of gevaarlijk in combinatie met je behandeling
(met uitzondering van pimavanserin en clozapine in geselecteerde gevallen)
De meeste antipsychotica's (bijvoorbeeld haloperidol, risperidon, olanzapine) worden sterk afgeraden bij Lewy body-dementie, omdat ze ernstige, soms blijvende motorische verslechtering veroorzaken en het overlijdensrisico kunnen verhogen. Dit verschilt duidelijk van Alzheimer-dementie.
Tricyclische antidepressiva
AfgeradeniBewezen onwerkzaam of schadelijk, of gevaarlijk in combinatie met je behandeling
Deze oudere antidepressiva hebben anticholinerge werking, wat cognitivie kan verslechteren, urineverhouding kan belemmeren en verwardheid kan verergeren. SSRI's worden bij voorkeur gebruikt.
Bepaalde antihistaminica en andere anticholinerge geneesmiddelen
AfgeradeniBewezen onwerkzaam of schadelijk, of gevaarlijk in combinatie met je behandeling
Medicijnen met anticholinerge effecten (zoals bepaalde antihistaminica, urineblaasrelaxantia, bepaalde bewegingsstoornissen-medicijnen) kunnen verwardheid, hallucinaties en cognitieve achteruitgang verergeren.
---
Toekomstperspectieven in onderzoek
Recente studies richten zich op ontstekingsprocessen (microgliale activering), eiwitverkeerde vouwing (Lewy-lichamen, tau, TDP-43) en verfijnde neuroimaging-methoden. Hoewel deze inzichten beloften geven voor toekomstige behandelingen gericht op onderliggende oorzaken (ziekte-modificerende therapieën), zijn er vooralsnog geen bewezen preventieve of omkeerende behandelingen beschikbaar. Veel onderzoek richt zich op vroegere detectie en interventie in het prodromale stadium (voor klinische dementie).
---