# Behandelwijzen bij hersentumoren
De behandeling van hersentumoren hangt sterk af van het type tumor, de plaats, de grootte, de agressiviteit en de algehele gezondheid van de patiënt. Meestal wordt een combinatie van behandelingen ingezet. Dit tabblad beschrijft de reguliere benaderingen per behandelgroep.
---
Chirurgie
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Operatieve verwijdering is voor veel hersentumoren de eerste stap. De neurochirurg probeert zo veel mogelijk tumorweefsel weg te halen zonder vitale delen van het brein te beschadigen. Dit is technisch uitdagend omdat tumoren vaak dicht tegen belangrijke zenuwbanen of hersengebieden groeien die beweging, spraak of andere functies controleren.
*Hoe het werkt:* De chirurg maakt een opening in de schedel en bereikt de tumor via een benadering die past bij de plaats ervan. Voor tumoren in de achterhersenen (achter in de schedel) kunnen verschillende routeringen worden gekozen; recente onderzoeken richten zich op wat de beste ingang is om complicaties zoals mutisme (plotseling niet kunnen spreken) te voorkomen. Voor oppervlakkige tumoren kan soms intraoperatieve neuronavigatie en monitoring van zenuwactiviteit worden gebruikt om beschadiging te minimaliseren.
*Bekende bijwerkingen:* Infectie, bloeding, zwelling van het brein, neurologische uitval (blijvende of tijdelijk), veranderingen in geheugen, concentratie of persoonlijkheid. Na operatie aan de achterhersenen kunnen patiënten moeite hebben met coördinatie, evenwicht of spraak. De ernst en duur van deze bijwerkingen variëren sterk.
---
Bestraling
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bestraling richt gerichte straling op tumorweefsel om tumorcellen te doden. Dit kan extern plaatsvinden (straalbeams van buiten naar binnen) of, in bepaalde gevallen, via implantaten in of nabij de tumor (brachytherapie).
*Hoe het werkt:* Externe bestraling wordt meestal dagelijks in sessies gegeven over weken. Moderne technieken als IMRT (intensiteitsgemoduleerde radiotherapie) en stereotactische bestraling (zeer gericht, vaak in één of enkele sessies) concentreren de straal op het tumorgebied om gezond weefsel te sparen. Voor bepaalde kleine of welomschreven tumoren kan stereotactische radiochirurgie (Gamma Knife, CyberKnife) in één behandeling gebruikt worden.
*Bekende bijwerkingen:* Vermoeidheid, haaruitval, kopzeer, misselijkheid, huidreacties ter plaatse. Op langere termijn kan bestraling het risico op tweede tumoren of cognitieve problemen (geheugenverlies, concentratieverlies) verhogen, vooral bij kinderen. Radionecrosis (weefselsterfte ten gevolge van bestraling) kan maanden tot jaren later ontstaan en is soms moeilijk te onderscheiden van terugkeer van de tumor.
---
Chemotherapie
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Chemotherapie gebruikt medicijnen om tumorcellen te doden of hun groei af te remmen. Voor hersentumoren is de keuze beperkt doordat veel middelen niet goed door de bloed-hersenbarrière komen.
*Hoe het werkt:* Temozolomide is voor glioblastoma (de meest agressieve hersentumor) standaard, vooral gecombineerd met bestraling. Het wordt mondeling ingediend in cycli. Voor bepaalde andere tumortypen kunnen andere chemotherapeutische stoffen of combinaties gebruikt worden. Sommige middelen worden intrathekal toegediend (rechtstreeks in het ruggenmerglies).
*Bekende bijwerkingen:* Misselijkheid, braken, verminderde bloedcel aanmaak (meer infecties, blauwe plekken, vermoeidheid), immuunreacties. Langetermijneffecten hangen af van het gebruikte middel. Chemotherapie kan soms fertiliteitsproblemen veroorzaken.
---
Immuuntherapie en gerichte therapieën
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Nieuwere benaderingen richten zich op het immuunsysteem of op specifieke kenmerken van tumorcellen. CAR-T celtherapie (waarbij T-cellen van de patiënt in het laboratorium worden aangepast) wordt in klinische onderzoeken getest voor verschillende hersentumoren. Checkpoint-inhibitoren (middelen die het immuunsysteem "activeren" tegen tumoren) worden onderzocht, met name voor pediatrische tumoren. Epigenetische aanpassingen (het veranderen van genenuitschakeling) zijn in experimentele fase.
*Hoe het werkt:* CAR-T cellen herkennen en vernietigen tumorcellen. Checkpoint-inhibitoren blokkeren signalen waarmee tumoren het immuunsysteem afzetten. Deze therapieën zijn veelbelovend maar zijn nog niet standaard voor meeste hersentumoren.
*Bekende bijwerkingen:* Immuunreacties kunnen heftig zijn, onder meer systemische ontstekingen, neurologische effecten. CAR-T kan cytokinestorm veroorzaken (extreme ontstekingsreactie).
---
Ondersteunende en symptomatische behandeling
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dit omvat behandelingen die levenskwaliteit verbeteren en bijwerkingen bestrijden, ook al richten zij zich niet rechtstreeks op de tumor.
- **Middelen tegen zwelling:** Corticosteroïden reduceren hersenöedeem (vochtophoping), wat drukkend hoofdpijn en neurologische klachten kan verlichten.
- **Epilepsiebestrijding:** Veel hersentumoren veroorzaken aanvallen. Anticonvulsiva worden gegeven ter voorkoming of bestrijding.
- **Ondersteuning van neurologische functies:** Fysiotherapie, logopedische therapie en cognitieve revalidatie helpen bij herstellende functies na operatie of bestraling.
- **Pijnbestrijding:** Hoofdpijn en andere pijn worden behandeld met diverse middelen, afhankelijk van ernst en oorzaak.
- **Maag-darmondersteuning:** Misselijkheid en braken worden met medicatie tegengegaan.
- **Psychische ondersteuning:** Counseling en psychotherapie helpen met angst, depressie en existentiële kwesties.
*Bekende bijwerkingen:* Deze verschillen per middel. Corticosteroïden kunnen op langere termijn botontkalking, infecties en stemmingsveranderingen veroorzaken. Anticonvulsiva hebben hun eigen neurologische en maag-darmeffecten.
---
Experimentele benaderingen
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
Verschillende experimentele therapieën worden onderzocht:
- **Metaalkdeeltjes als sensibilisatoren:** Nanopartikels worden onderzocht als hulpstof bij energiebased therapieën, om bestraling effectiever te maken.
- **Targeted protein therapy:** Middelen gericht tegen specifieke tumoreiwitten (bijvoorbeeld AEG-1/MTDH, een centrale regelaar van tumorgroei bij gliomen) worden in voorklinische en vroege klinfase getest.
- **Radioligandtherapie:** Radioactief gelabelde moleculen (zoals 203Pb-RMX) die specifiek aan tumoren binden om ze van binnenuit te bestralen, bevinden zich in dosimetriestudies.
- **Overcoming immunotherapy barriers:** Epigenetische strategieën ter aanpassing van immuunrespons, vooral bij kinderen.
*Bekende bijwerkingen:* Niet goed vastgesteld, gezien de experimentele aard; wordt in proeven onderzocht.
---
Palliatie en einde-levenszorg
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bij niet-operabele of zeer voortgeschreden tumoren, of als curatieve behandeling uitgeput is, richt zorg zich op comfort, waardigheid en kwaliteit van leven.
Dit omvat:
- Agressieve controle van symptomen (pijn, misselijkheid, angst, ademnood).
- Vochtvoeding of voeding via sonde, indien passend en in lijn met wensen.
- Psychosociale steun voor patiënt en familie.
- Discussie over wensen, grenzen van behandeling en stervenproces.
- Slaap- en rustondersteuning.
Palliatie begint niet bij het einde, maar kan parallel gaan aan curatieve behandeling zodra deze geen voordeel meer biedt.
---
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._