# Behandelwijzen bij uitgezaaide prostaatkanker
De behandeling van uitgezaaide prostaatkanker is afhankelijk van de fase van de ziekte en hoe de kanker reageert op hormonale therapie. De behandelingen zijn gericht op het vertragen van de groei, het verlichten van klachten en het behoud van levenskwaliteit. Hier worden de belangrijkste behandelvormen beschreven.
Hormonale therapies (androgeen-deprivatiebehandeling)
Hormonale therapie is de basis van de behandeling bij uitgezaaide prostaatkanker. Mannen krijgen medicijnen die het testosterongehalte verlagen of de werking van testosteron blokkeren.
**Gonadotropine-releasing-hormone (GnRH) agonisten en antagonisten**
Deze medicijnen remmen de productie van testosteron door de testikels. Ze werken via het brein en zorgen ervoor dat de signalen naar de testikels worden onderbroken. De behandeling moet regelmatig opnieuw worden toegediend (bijvoorbeeld maandelijks of driehoekslijks met injecties).
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bijwerkingen kunnen hittevloegen, zweteraanvallen, verminderde libido en erectiestoornissen omvatten. Een deel van de mannen ervaart gewichttoename, vermoeidheid of stemmingswisselingen. Bij langdurige toepassing kunnen botsterkte-afname en spierverlies optreden.
Anti-androgenen (eerste generatie)
Bicalutamide en flutamide blokkeren de ontvanger waar testosteron op inwerkt in de kankercellen. Ze worden vaak gecombineerd met GnRH-therapie.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bijwerkingen zijn vergelijkbaar met die van GnRH-therapie, aangevuld met mogelijke gevoeligheid van borsten en onderbuikletsels.
Nieuwe androgeen-receptor-inhibitoren (ARTA)
Medicijnen als enzalutamide, apalutamide en darolutamide zijn nieuwere stoffen die veel sterker binden aan de androgeen-receptor in kankercellen. Deze worden meestal in combinatie met GnRH-therapie gegeven, vooral in het vroege stadium van uitgezaaide ziekte.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Studies hebben aangetoond dat deze combinaties het sterven uit de ziekte vertragen en de algehele levensduur verlengen in vergelijking met alleen GnRH-therapie. Bijwerkingen zijn onder meer vermoeidheid, buikklachten, diarree, en in zeldzame gevallen hebben mannen minder vaak voor het eerst een beroerte of hartritmestoornissen gemeld.
Chemotherapie
Docetaxel en cabazitaxel zijn chemotherapieën die in bepaalde stadia van uitgezaaide prostaatkanker worden gebruikt, met name wanneer de kanker resistent is geworden voor hormonale therapie (castratieresistent).
**Docetaxel**
Docetaxel is een taxaan die de delingssnelheid van kankercellen remt door microtubuli in cellen te beschadigen. Het wordt intraveneus toegediend.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Docetaxel kan de levensverwachting verlengen, vooral in het vroege stadium van castratieresistente ziekte. Bijwerkingen omvatten haaruitval, lage witte bloedcelcijfers (infectionisico), misselijkheid, diarree of obstipatie, en tintelingen in vingers en voeten. Sommige mannen ondervinden ernstige vermoeidheid.
**Cabazitaxel**
Cabazitaxel is een ander taxaan, meestal gebruikt nadat docetaxel is toegepast. Het werkt op dezelfde manier: het verstoort de delingscyclus van kankercellen.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bijwerkingen lijken op die van docetaxel, met name neutropenie (lage witte bloedcelcijfers), risico op infecties, misselijkheid en vermoeidheid.
Radioligand therapie
Lutetium-177 PSMA-radioligand therapie is een gericht behandeling die recent steeds vaker wordt gebruikt bij castratieresistente prostaatkanker met botmetastasen.
**Lutetium-177 PSMA-radioligand therapie**
Dit is een radiotherapie waarbij een radioactief deeltje (lutetium-177) via een injectie in de bloedbaan wordt gebracht. Het deeltje bindt aan eiwitten (PSMA) op kankercellen, vooral in bot- en lymfkliermetastasen. De radioactiviteit beschadigt deze kankercellen van binnenuit.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Een recente samenvattende analyse van studies toont aan dat deze therapie pijn kan verminderen en de sterfte uit de ziekte kan vertragen, vooral bij mannen met botmetastasen. Bijwerkingen omvatten vermoeidheid, misselijkheid, droge mond, en in sommige gevallen voorbijgaande afname van bepaalde bloedcelcijfers. Radioactieve blootstelling is beperkt en lokaal gericht; de lange termijneffecten worden nog onderzocht.
Radium-223
Radium-223 is een alfastralingbron die zich ophoopt in botmetastasen en ze van binnenuit beschadigt.
**Radium-223**
Dit middel wordt intraveneus toegediend in meerdere behandelingen (meestal zes injecties met wekelijkse tussenpozen). Het werkt vooral op botmetastasen en wordt gebruikt in het castratieresistente stadium.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Radium-223 kan pijn verminderen en de algehele levensduur verlengen. Bijwerkingen zijn over het algemeen beperkt, maar kunnen lage bloedcelcijfers omvatten (met risico op infectie of bloedingen), diarree en vermoeidheid.
Ondersteunende behandelingen
**Botprotectoren (bisfosfonaten en RANK-ligand-inhibitoren)**
Bij mannen met veel botmetastasen kunnen botprotectoren worden gebruikt om botfracturen tegen te gaan en botpijn te verlichten. Deze werken door de snelheid van botafbraak te vertragen.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bijwerkingen kunnen kaakproblemen (bij langdurig gebruik), pijn in gewrichten, en zeer zelden botfracturen met vertraagde genezing omvatten.
**Pijnbestrijding**
Naarmate de ziekte vordert, kan pijnbestrijding met opioïden nodig zijn, samen met bijkomende medicijnen tegen misselijkheid en obstipatie.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Pijnstillers worden afgestemd op de ernst van de pijn. Bijwerkingen hangen af van het gekozen middel en kunnen vermoeidheid, darmtorheid en slaapveranderingen omvatten.
**Radiotherapie op specifieke metastasen**
Externe bestraling kan lokaal op pijnlijke botmetastasen of hersenmetastasen worden gericht om pijn te verlichten en neurologische klachten te voorkomen.
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bijwerkingen hangen af van de bestraalde plaats en kunnen huiduitslag, vermoeidheid, en in geval van hersenbestraling soms geheugen- of concentratieproblemen omvatten.
Therapieën in onderzoek
**Biomarker-gestuurde therapie en genomische testen**
Sommige studies onderzoeken of tests op genetische afwijkingen in tumoren helpen om beter te kiezen welke therapie het meest effectief is. Dit is een actueel onderzoeksgebied, maar nog niet routinematig beschikbaar.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
**Combinatietherapieën met radium-223 en enzalutamide**
Frühe gegevens duiden erop dat het combineren van radium-223 met bepaalde androgeen-receptor-inhibitoren voordelen kan opleveren, maar dit wordt nog in grote klinische onderzoeken onderzocht.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
**Bipolaire androgeen-therapie**
Dit is een experimentele aanpak waarbij androgeenblokade en androgeentoevoeging worden afgewisseld, met als doel de gevoeligheid voor therapie te herstellen. Dit loopt momenteel in studieverband.
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
**Nieuwe androgeen-receptor-inhibitoren (Xaluritamig)**
Nieuwere stoffen in deze klasse worden onderzocht voor mannen die resistent zijn geworden voor bestaande therapieën.
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Wanneer en waarom behandelingen wisselen
In het vroege stadium van uitgezaaide ziekte (hormoon-sensitief) krijgen mannen meestal een combinatie van GnRH-therapie en een nieuwere androgeen-receptor-inhibitor. Deze combinatie verlengt de tijd voordat de ziekte resistent wordt.
Na maanden of jaren kan de kanker resistent worden voor deze hormoonbehandelingen (castratieresistent). Op dat moment verschuiven behandelingen naar chemotherapie (docetaxel of cabazitaxel), radioligand therapie, of radium-223, afhankelijk van waar metastasen zitten, hoe snel de ziekte groeit, en hoe de man tegen bijwerkingen is bestand.
Bij alle behandelingen is regelmatig contact met het behandelteam belangrijk. Bloedonderzoeken en beeldvorming helpen te bepalen of een behandeling nog werkt of aanpassingen nodig zijn.
---
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._