# Behandelwijzen bij uitgezaaide borstkanker
De behandeling van uitgezaaide borstkanker is sterk afgestemd op de biologische eigenschappen van de tumor en waar deze zich heeft uitgezaaid. De doelen zijn meestal het vertragen van groei, symptoomverlichting en het zo lang mogelijk behouden van levenskwaliteit. De behandeling is vrijwel altijd langdurig en wordt regelmatig aangepast op basis van hoe goed het werkt.
Hormoongevoelige vormen (HR+/HER2−)
**Hormonale therapie met CDK4/6-inhibitoren**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Dit is veelal de eerste behandeling voor hormoongevoelige uitgezaaide borstkanker. De hormonale middelen (meestal aromataseremmers of fulvestrant) blokkeren de werking van oestrogeen, dat veel van deze tumoren aanstuwt. CDK4/6-inhibitoren zijn middelen die cellaire eiwitten remmen die voor tumorgroei nodig zijn. Ze worden samen gegeven.
Deze combinatie vertraagt tumorgroei en verlengt de perioden waarop patiënten stabiel blijven. Veel gebruikte bijwerkingen zijn vermoeidheid, diarree, verminderde witte bloedcellen (wat infecties kan bevorderen) en misselijkheid. Regelmatige bloedcontroles monitoren deze effecten.
**Hormonale therapie zonder CDK4/6-inhibitoren**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Voor patiënten die niet geschikt zijn voor CDK4/6-inhibitoren, of na uitputting daarvan, worden hormoonblokkerende middelen alleen voortgezet of omgeschakeld. Deze omvatten aromataseremmers of het selectieve oestrogeenreceptor-modulerende middel toremifeen. Ze werken door oestrogeenproductie of -binding af te remmen.
Nevenwerkingen zijn meestal mild: gewrichtsklachten, hittegolven, droge ogen en vaginale klachten kunnen voorkomen. Het risico op osteoporose (botontkalking) neemt met langdurig gebruik toe.
**Bisfosfaten**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bisfosfaten worden vooral ingezet bij patiënten met botmetastasen. Ze remmen botafbraak en kunnen skeletgerelateerde complicaties (frakturen, pijn) voorkomen. Recent onderzoek wijst op mogelijke voordelen voor overleving, vooral bij bepaalde tumortypen.
Veel gebruikte bijwerkingen zijn kaakpijn, ontsteking van de kaakbeen (zeldzaam), en soms misselijkheid. Regelmatige tandarts- en oogcontroles worden aanbevolen.
HER2-positieve vormen
**HER2-gerichte therapie met chemotherapie**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Tumoren die HER2 (human epidermal growth factor receptor 2) veel uitdrukken, kunnen met HER2-remmende middelen behandeld worden. Dit zijn vaak monoclonale antilichamen (trastuzumab, pertuzumab) of kleine-molecuul-remmers (lapatinib, tyrosine kinase inhibitors). Deze worden vaak gecombineerd met chemotherapie.
Deze combinaties kunnen langere stabilisatieperiodes opleveren. Mogelijke bijwerkingen zijn cardiale (hartgerelateerde) effecten, haaruitval, misselijkheid en vermoeidheid.
**HER2-gerichte therapie zonder chemotherapie**
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Voor bepaalde patiënten met HER2-positieve ziekten wordt onderzocht of dubbele HER2-blokkering (twee verschillende werkingsmechanismen) zonder chemotherapie volstaat. Studies tonen gunstige resultaten voor bepaalde groepen.
Bijwerkingen zijn over het algemeen milder dan bij combinatie met chemotherapie.
**Chemotherapie bij HER2-positief**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Wanneer HER2-gerichte middelen hun werking verliezen of niet geschikt zijn, wordt chemotherapie toegepast. Dit verstevigt DNA-schade in tumorcellen. Voor uitgezaaide HER2-positieve vormen kan metronomische chemotherapie (lagere doses, vaker gegeven) worden overwogen.
Typische bijwerkingen zijn haaruitval, misselijkheid, vermoeidheid en verhoogd infectierisico door lage witte bloedcellen.
Triple-negatieve vormen (HR−/HER2−)
**Chemotherapie**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Triple-negatieve kankers reageren niet op hormoon- of HER2-gerichte therapie. Chemotherapie is doorgaans de eerste ingreep. Dit kan als enkele middel of als combinatie worden gegeven, afhankelijk van algehele gezondheid en voorkeur.
Bijwerkingen zijn hetzelfde als bij chemotherapie in het algemeen: haaruitval, misselijkheid, vermoeidheid, diarree en lage witte bloedcellen.
**Immunotherapie**
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Bepaalde triple-negatieve tumoren tonen immunologische kenmerken die immunotherapie (bijvoorbeeld checkpoint inhibitors) gunstig kunnen maken. Dit wordt sterk onderzocht in combinatie met chemotherapie. Eerste resultaten zijn bemoedigend voor bepaalde groepen.
Bijwerkingen van immunotherapie zijn afwijkend: ontstekingsachtige reacties in longen, darm en andere organen kunnen voorkomen, naast vermoeidheid en gewrichtsklachten.
**Doelgericht onderzoek (genetic testing)**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Patiënten met triple-negatieve kanker kunnen gescreend worden op BRCA-mutaties of andere genetische afwijkingen. Wanneer bepaalde mutaties aanwezig zijn, kunnen doelgerichte middelen (PARP-remmers bij BRCA-mutatie) worden ingezet.
Bijwerkingen van PARP-remmers omvatten anemie, misselijkheid en vermoeidheid.
Symptoomgerichte behandeling
**Radiotherapie**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Wanneer uitgezaaide ziekte lokaal symptomatisch is (bijvoorbeeld botpijn of hersenmetastasen met neurologische klachten), wordt radiotherapie toegepast. Dit kan enkele korte behandelingen zijn (hypofractionering) of traditioneel meer sessies. Doel is symptoomverlichting en infectierisicoreductie.
Bijwerkingen hangen af van bestraalde gebied: huidirritatie, vermoeidheid, en zeer zelden blijvende beschadiging van onderliggende organen.
**Ondersteunende middelen tegen botcomplicaties**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Bij botmetastasen worden naast bisfosfaten soms middelen als denosumab (RANKL-remmer) gegeven. Deze remmen botafbraak verder. Regelmatig monitoren op hypocalciëmie (te weinig calcium in het bloed) is nodig.
**Palliatieven tegen pijn en vermoeidheid**
BewezeniOpgenomen in officiële richtlijnen, of goedgekeurd door EMA of FDA
Pijnstilling, slaapondersteuning en energiemanagement zijn kernonderdelen. Onderzoeken naar graded exercise therapy (geleidelijk opbouwende lichaamsbeweging) en cognitief-gedragsmatige ondersteuning voor vermoeidheid tonen eerste positieve resultaten.
Experimentele benaderingen
**Tumorinfiltrerende lymfocyten (TIL)**
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
Dit is een geavanceerde celtherapie waarbij lichaamseigen immuuncellen uit de tumor worden geoogst, in het lab vermenigvuldigd en teruggespoten. Dit loopt in klinieken als onderzoek voor bepaalde vormen.
**CAR-T-celtherapie**
ExperimenteeliLoopt in studieverband, de uitkomst is nog onbekend
Gelijk aan TIL: immuuncellen worden genetisch gewijzigd om tumorcellen beter te herkennen. Dit bevindt zich in vroege onderzoeksfasen voor borstkanker.
**Gepersonaliseerde immunotherapie op basis van tumorkenmerken**
OnderzochtiPositieve resultaten in klinische studies, nog geen standaardbehandeling
Laboratoriumanalyse van tumorafwijkingen (mutaties) helpt soms om immunotherapie of doelgerichte middelen te selecteren. Studies lopen naar de effectiviteit van deze aanpak (bijvoorbeeld ComboMATCH-trial).
Ondersteunende en palliatieven zorg
Het beheer van bijwerkingen is minstens zo belangrijk als de tumor zelf. Dit omvat voedingsondersteuning, psychologische begeleiding, symptoommanagement (pijn, misselijkheid) en bewegingsprogramma's. Voor patiënten met lymfoedeem (zwelling door ontfermd lymfestelsel) zijn fysieke therapie en compressie standaard.
Recent onderzoek wijst op mogelijke voordelen van timing van voeding (bijvoorbeeld time-restricted eating) voor energiebeheer en dragingskracht, al betreft dit kleine pilotstudies.
---
_Deze informatie vervangt nooit het oordeel van een arts. Bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar._