Waar dit onderzoek over gaat
Dit onderzoek richt zich op patiënten met borstkanker die uitzaaiingen in de hersenen hebben ontwikkeld en waarbij ook een virus wordt aangetroffen. Dit virus heet cytomegalovirus, of kortweg CMV. Het is een virus dat in veel mensen stilletjes aanwezig is, maar normaal geen problemen veroorzaakt omdat het immuunsysteem het onder controle houdt. Bij sommige kankerpatiënten kan dit virus echter actief worden.
De onderzoekers willen testen of het geven van antivirale medicatie – dus medicatie die tegen het virus gericht is – helpt bij patiënten die zowel hersentumoren als dit actieve CMV-virus hebben. Ze combineren deze virusbestrijding met de standaardbehandeling die deze patiënten toch al krijgen tegen hun kanker.
Het onderzoek richt zich niet alleen op of de behandeling de tumoren in de hersenen terugdringt, maar ook op mogelijk bijwerkingen, hoe goed patiënten nog kunnen denken en zich voelen, en op levenskwaliteit.
Hoe het is onderzocht
Dit is een fase-2-onderzoek met in totaal 28 deelnemers. Eerst zal een klein groepje van minstens 10 patiënten deelnemen om veiligheid te controleren. Daarna volgt de eigenlijke studie met 18 patiënten.
Alle deelnemers krijgen dezelfde antivirale behandeling gecombineerd met hun normale kankerbehandeling. Onderzoekers volgen regelmatig bloed- en andere onderzoeken om te zien of het virus verdwijnt en of er problemen ontstaan. Ze maken ook regelmatig hersenscans om te zien of de tumoren veranderen. Deelnemers moeten cognitieve testen doen – testen die meten hoe goed iemands geheugen, aandacht en denksnelheid werken – om eventuele veranderingen in hersenfunctie op te sporen. Ook vullen zij vragenlijsten in over hoe zij zich voelen.
De follow-up duurt twee jaar.
Wat eruit kwam
Dit is nog geen afgeronde studie: het onderzoek zoekt nog deelnemers. Dus er zijn nog geen resultaten bekend van hoe de behandeling werkt.
Wat dit niet zegt
Omdat dit onderzoek nog niet afgerond is en geen resultaten heeft opgeleverd, kan nog helemaal niet worden gezegd of deze behandeling helpt, schadelijk is of geen verschil maakt. Dit is een eerste stap waarin onderzoekers vooral willen zien of de behandeling veilig kan worden gegeven.
Ook is het een kleine studie met slechts 28 deelnemers. Zelfs als deze groep voordeel zou hebben, zou eerst bij veel meer patiënten moeten worden onderzocht of dezelfde resultaten terugkomen.
Verder gaat het uitsluitend om patiënten met borstkanker en hersentumorverspreiding die tegelijk dit specifieke virus hebben. De uitkomsten zeggen dus niets over andere kankersoorten of patiënten zonder dit virus.
Waar dit onderzoek over gaat
Deze studie onderzoekt of een middel tegen het cytomegalovirus (CMV), een veelvoorkomend virus dat bij de meeste mensen inactief in het lichaam blijft, iets kan betekenen voor mensen met borstkanker die is uitgezaaid naar de hersenen. Onderzoekers vermoeden dat dit virus in sommige tumoren opnieuw actief wordt en zo mogelijk bijdraagt aan de groei van hersenuitzaaiingen. De studie test of het antivirale middel valganciclovir, gecombineerd met de gebruikelijke kankerbehandeling, invloed heeft op de groei van deze uitzaaiingen, op de veiligheid, op het geheugen en denkvermogen, en op de kwaliteit van leven.
Het gaat om een fase II-studie. Dat betekent dat eerst in een kleine groep wordt gekeken of de behandeling veilig genoeg is (de zogeheten "safety lead-in"), voordat een grotere groep wordt behandeld om iets te kunnen zeggen over de werkzaamheid. Er wordt dus nog volop onderzocht, en dit is geen behandeling die al bewezen werkt.
Wie eraan meededen
Er worden in totaal 28 volwassenen (18 jaar en ouder) verwacht, mannen en vrouwen, met borstkanker die is uitgezaaid naar de hersenen en die ondanks eerdere behandeling verder groeit. Eerst worden minstens 10 mensen behandeld in de veiligheidsfase, daarna nog eens 18 in de eigenlijke fase II.
Om mee te mogen doen moet iemand aantoonbaar CMV bij zich dragen: ofwel een hoge hoeveelheid virus-DNA in het bloed, ofwel positieve antistoffen tegen het virus. Verder moet er minstens één hersenuitzaaiing zijn die nog niet bestraald is en die aantoonbaar groeit. Mensen mogen daarnaast wel eerder bestraling (SRS, gerichte bestraling van een haard) hebben ondergaan of nog ondergaan tijdens de studie, zolang er minstens één ongestraalde, groeiende haard overblijft om te volgen.
Mensen worden uitgesloten als ze maar één hersenuitzaaiing hebben die operatief te verwijderen is, als hun hersenuitzaaiingen al meer dan een jaar stabiel waren voordat ze weer gingen groeien, als alle hersenuitzaaiingen al bestraald zijn, of als er een uitzaaiing is die acuut ingrijpen vereist (bijvoorbeeld door druk op de hersenen of ligging vlak bij gevoelige structuren zoals de gezichtszenuw of hersenstam). Ook zwangere vrouwen, mensen met ernstige nier- of leverproblemen, mensen met onvoldoende bloedwaarden, mensen die een andere studie met een experimenteel middel volgen, en mensen die geen Engels spreken (omdat de geheugentests alleen in het Engels gevalideerd zijn) mogen niet meedoen. Dit betekent dat de uitkomsten alleen iets zeggen over mensen die ongeveer aan dit profiel voldoen, en niet zomaar te vertalen zijn naar mensen met een enkele operabele uitzaaiing, met ernstige orgaanproblemen, of die geen Engels spreken.
Hoe het is aangepakt
Dit is geen studie waarbij wordt geloot tussen een groep die wel en een groep die geen behandeling krijgt. Iedereen die meedoet krijgt dezelfde combinatie: het antivirale middel valganciclovir bovenop de gebruikelijke kankerzorg. Er wordt dus vergeleken met wat er vooraf bekend is over het verloop van de ziekte zonder dit middel, niet met een gelijktijdige controlegroep binnen dezelfde studie. Er is ook geen blindering: iedereen weet dat het extra middel wordt gegeven. Dat betekent dat het lastiger is om verbeteringen met zekerheid aan het middel zelf toe te schrijven, omdat toeval, natuurlijk beloop van de ziekte of placebo-effecten niet kunnen worden uitgesloten door vergelijking met een neplot.
De behandeling bestaat uit een intensieve periode van twee weken met een hogere dosis, gevolgd door vier weken met een lagere onderhoudsdosis. Tijdens de behandeling wordt wekelijks tot tweewekelijks bloed gecontroleerd op bijwerkingen zoals problemen met bloedcellen en zouten in het bloed, en wordt gemeten of het virus in het bloed afneemt. Ook wordt gecontroleerd of mensen de pillen daadwerkelijk innemen door de resterende pillen te tellen.
Elke twee maanden wordt een MRI van de hersenen gemaakt (of eerder bij klachten) om te zien of de tumoren krimpen, gelijk blijven of groeien. Hiervoor gebruiken de onderzoekers vaste, internationaal erkende meetmethodes: RANO-BM voor de hersenen en RECIST voor uitzaaiingen elders in het lichaam. Daarnaast worden er elke twee maanden vragenlijsten over kwaliteit van leven afgenomen en geheugentests gedaan (waaronder een test voor woordgeheugen, een test voor mentale flexibiliteit, en een test voor taalvlotheid). Deze tests zijn gekozen omdat een internationale werkgroep voor kanker en denkvermogen ze aanbeveelt. Mensen worden in totaal twee jaar gevolgd, en na afloop van de studie alleen nog voor overleving.
Er worden ook bloedmonsters en, indien beschikbaar, weefsel van operaties of ruggenprikken bewaard voor aanvullend laboratoriumonderzoek naar het virus en het afweersysteem. Dit gebeurt in een gespecialiseerd laboratorium en de monsters worden tot drie jaar bewaard.
Wat eruit kwam
Omdat deze studie nog loopt en mensen werft (status: wervende fase), zijn er nog geen resultaten beschikbaar. Er kunnen dus nog geen aantallen worden genoemd over hoeveel mensen baat hadden bij de behandeling, hoeveel bijwerkingen optraden, of hoeveel mensen stopten. De tekst beschrijft alleen wat er gemeten gaat worden, niet wat er is gevonden.
De belangrijkste geplande uitkomstmaat is het percentage mensen bij wie de hersenuitzaaiingen meetbaar krimpen of verdwijnen na ongeveer zes weken behandeling. Daarnaast wordt gekeken naar veiligheid na ongeveer zestien weken, naar de gemiddelde overleving na twee jaar, naar veranderingen in geheugen- en concentratietesten, naar kwaliteit van leven, en naar hoe lang het duurt voordat de ziekte elders in de hersenen of het lichaam weer verder groeit.
Hoe sterk dit bewijs is
Dit is een relatief kleine, vroege fase II-studie zonder controlegroep en zonder blindering, uitgevoerd op één plek (via The Methodist Hospital Research Institute, dat de studie ook financiert). Dat plaatst dit onderzoek laag in de rangorde van bewijskracht: het kan aanwijzingen geven of een behandeling veelbelovend genoeg is om verder te onderzoeken, maar kan door het ontbreken van een vergelijkingsgroep en de kleine omvang (28 deelnemers) geen harde uitspraken doen over hoe goed het middel werkelijk werkt in vergelijking met geen extra behandeling. Er is op dit moment geen aanwijzing dat dit onderzoek al is herhaald of bevestigd door andere studies; het lijkt een van de eerste pogingen te zijn om deze aanpak specifiek bij hersenuitzaaiingen van borstkanker te testen.
Wat dit niet zegt
Deze studie zegt niets over of valganciclovir hersenuitzaaiingen van borstkanker daadwerkelijk kleiner maakt of het leven verlengt, simpelweg omdat de resultaten er nog niet zijn. Zelfs wanneer de resultaten er wel zijn, zal deze opzet niet kunnen bewijzen dat een eventueel gunstig effect echt door het medicijn komt, omdat er geen groep is die dezelfde zorg krijgt zónder het antivirale middel, en niemand blind is voor wat ze krijgen. Het zegt ook niets over mensen met andere typen kanker, mensen zonder aantoonbare CMV-infectie, mensen met maar één operabele hersenuitzaaiing, of mensen die geen Engels spreken, omdat zij niet meedoen. Tot slot zegt dit onderzoeksprotocol niets over de langetermijneffecten van dit middel voorbij de onderzoeksperiode van twee jaar.
Wat er nog niet bekend is
Nog onbekend is of het onderliggende idee klopt, namelijk dat een opnieuw actief geworden CMV-infectie daadwerkelijk bijdraagt aan de groei van deze hersenuitzaaiingen bij mensen. Ook is nog niet bekend hoe vaak en hoe ernstig bijwerkingen van valganciclovir zullen zijn in deze specifieke groep patiënten met hersenmetastasen, en of mensen de vier weken durende onderhoudsbehandeling goed volhouden. Er is nog niets bekend over hoeveel mensen zullen uitvallen wegens bijwerkingen of ziekteverergering, hoe de resultaten zich verhouden tot een vergelijkbare groep die geen valganciclovir krijgt, en of eventuele voordelen op de hersenscan zich ook vertalen in een langer leven of een merkbaar betere kwaliteit van leven. Ook blijft onduidelijk of dezelfde aanpak zou werken bij mensen met andere kenmerken dan de nauw omschreven groep die in deze studie wordt toegelaten.
Deze uitleg is door Codex geschreven op basis van de studie hierboven, in eigen woorden. Hij vervangt nooit het oordeel van een arts — bespreek je situatie altijd met je eigen behandelaar.